اديان الهى و فرق اسلامى (فارسى) — الصفحة ٢٢٠
ويژگىهاى مكتب كلامي اشاعره
اصلاح وتعديل كند . أو براي تثبيت وتحكيم عقايد آنان از استدلال عقلي نيز بهره جست ، به جمود أهل حديث بر ظواهر آيات وروايات بسنده نكرد وناشر علم كلام جديدى در ميان أهل سنت گرديد واين خود موجب ناراحتى بعضي از علماى أهل حديث گشت كه به شدت از به‌كارگيرى دلايل عقلي پرهيز مىكردند .
هر چند أهل حديث در ابتدأ استقبال شايانى از مكتب كلامي اشعرى نكردند ، امّا بعد از وفاتش روش كلامي وى مورد پسند بسيارىاز حنبلىها واقع شد وانديشه‌هايش بر أفكار وانديشهء أحمد بن حنبل مقدم گرديد وبدين سان با أفول پيشوايى احمد در زمينهء عقايد ومعارف الهى ، أبو الحسن اشعرى به‌عنوان امام أهل سنت در مسائل كلامي برگزيده شد . « 1 »
ويژگىهاى مكتب كلامي اشاعره
ويژگىهاى مكتب كلامي اشاعره
مكتب كلامي اشعرى در پرتو اصلاحات وتغييراتى كه در عقايد أهل حديث بوجود آورد ، ويژگيهايى پيدا كرد كه بدانها اشاره مىشود :
1 - توجه به دلايل عقلي : همان‌گونه كه در فصل پيش يادآورى شد بيشترين تكيه‌گاه معتزله در مسائل كلامي ، بهره‌گيرى از دلايل عقلي بود حتى گاهى به‌خاطر پيش داوريهاى خاص خود ، نصوص شرعي ( از كتاب وسنت ) را تأويل مىكردند . در برابر آنان أهل حديث بودند كه هيچ گونه نقشى براي عقل در مسائل اعتقادي قائل نبودند وبراي اثبات هر مسألهء اعتقادي دنبال دليل شرعي بودند ، امّا اشعرى در عين اعتماد بر كتاب وسنت به عقل نيز توجه نمود وحتّى رساله‌اى به‌نام « استحسان الخوض فىالكلام » نوشت ودر آن گفت كه يكى از منابع در زمينه مسائل اعتقادي ، عقل است .
2 - مكتبى ميانه بين معتزله وأهل حديث : با تصرفى كه اشعرى در مسائل كلامي أهل حديث انجام داد توانست مكتب معتدلى را پايه‌ريزى كند .
به‌عنوان نمونه ، أهل حديث مىگفتند چنانچه در كتاب « 2 »
وسنت آمد ، خداوند واقعاً داراى دست ، چشم وصورت است وبر عرش خويش مستقر مىباشد . اشعرى آن را
( 1 ) - همان ، ج 1 ، ص 326 - 324 .
( 2 ) - ر . ك : مائده ( 5 ) ، آيهء 64 ؛ قمر ( 54 ) ، آيهء 14 ؛ الرحمان ( 55 ) ، آيهء 27 وطه ( 20 ) ، آيهء 5 .