اديان الهى و فرق اسلامى (فارسى) — الصفحة ٢١٥
نگاهى گذرا به ديگر عقايد معتزله
زيادى است . علاوة بر آن در آيات ديگر نيز كم وزيادى در غير أمور قابل شمارش عددي استعمال شده است . چنان‌كه فرموده :
« وَيَخِرُّونَ لِلْاذْقانِ يَبْكُونَ وَيَزيدُهُمْ خُشُوعاً » « 1 »
وآنان با تمام صورت بر خاك مىافتند درحالىكه مىگريند وخشوعشان افزون مىگردد .
5 - امر به معروف ونهى از منكر
اين أصل برخلاف أصول چهارگانهء قبلي كه با بينش واعتقاد انسان سر وكار دارند ؛ با عمل ورفتار انسان ارتباط دارد .
معتزله به جهت اعتقاد به واجب بودن امر به معروف ونهى از منكر ، با ملحدان وزنادقة به مناظره مىپرداختند . حتى واصل بن عطا مبلغانى را به شهرهاى دور دست اعزام مىكرد .
جز اين‌كه در كيفيت وجوب آن اختلاف دارند ؛ بعضي مانند أبو على جبّائى وجوب امر به معروف ونهى از منكر را عقلي مىداند « 2 »
وحكم شرع را تأكيد حكم عقل مىداند .
طبق اين ديدگاه ، امر به معروف ونهى از منكر حتى اگر دستوري از شرع دربارهء آن نمىرسيد ، واجب بود . « 3 »
نگاهى گذرا به ديگر عقايد معتزله
نگاهى گذرا به ديگر عقايد معتزله
معتزله غير از أصول پنجگانهء ياد شده كه أساس مكتب اعتزال را تشكيل مىدهد ، عقايد ديگرى « 4 »
دارند كه به بعضي اشاره مىشود :
معتزله همانند همهء أهل حديث معتقدند كه ممكن است زمين از امام زنده‌اى كه از سوى خداوند نصب شده باشد خالى بماند .
آنان در مورد امام موجود ، عصمت ونصب از سوى پيامبر صلى الله عليه وآله را شرط نمىدانند وامامي را كه مردم انتخاب كنند مشروع مىدانند ومنكر اين هستند كه پيامبر كسى را
( 1 ) - اسراء ( 17 ) ، آيهء 109 .
( 2 ) - ر . ك : الملل والنحل ، سبحانى ، ج 3 ، ص 373 به نقل از شرح الأصول الخمسة .
( 3 ) - ر . ك : همان ، ص 417 .
( 4 ) - براي آگاهى از نقاط ضعف اين ديدگاه‌ها به جايگاه مناسبشان در بحث‌هاى كلامي مراجعه شود .