اسلام و هيئت (فارسى) — الصفحة ٤٩٥

هيئت و تعاريف و موضوع و اقسام آن

مسائل هر علمى هم كه در اين مقصد نقشى داشت به اندازهء لزوم آورده است و قسمتى هم كه راجع به اصول زندگانى بوده و در زمان پيغمبر اسلام صلى الله عليه و آله هنوز كشف نشده بود و كشف آنها اسباب و آلاتى را لازم داشت از يك سو ممكن نبود كه آنها را واضح و هويدا بيان نمايد و از سوى ديگر هم نمىشد كه مسكوت گذارد . روى همين اصل به نحو رمز و اشاره و كنايه و استعاره بيان فرموده تا اين كه روزى بيايد و علوم مزبور ترقى نمايد و بشر در اختراع آلات و ادوات كامل گردد و آن رموز ، رفته رفته آشكار و ايمان مردمان آن روزى استوارتر شود !

در حقيقت اين نحو دفتار و اين گونه گفتار براى مردم قرون متأخر ، اتمام حجتى بود كه انجام داد . بلكه مىتوان گفت كه اين روش از واجبات مقام خاتميت آن پيغمبر صلى الله عليه و آله بود ، زيرا كه شارع مقدس مىدانست روزى خواهد آمد كه بشر به اسرار كائنات خواهند پرداخت و آلات و ابزارهاى فنى خواهند ساخت و حق را از باطل بهتر خواهند شناخت ، لذا پيكر اين علوم را با پوشاك‌هاى زيباى كنايات و استعارات بياراست و در كتاب مقدس آسمانى آورد و پيشوايان دين نيز به همين روش رفتار نمودند تا اين كه در همچو زمانى حقيقت دين و صحت نبوت ختم المرسلين صلى الله عليه و آله روشن و آفتابى گردد و در هر دوره‌اى از ادوار و عصرى از اعصار ، ثابت و پا بر جا بماند و در ايمان آوردن براى هيچ كس در هيچ دوره عذرى باقى نماند .

اگر اين رموز و اشارات در زمان پيغمبر اسلام صلى الله عليه و آله بر خواص اصحاب هم پوشيده نبود ، پس از رحلت آن حضرت در اثر عواملى كه براى اشتغال مردم به موضوع‌هاى ديگر پيدا شد - مانند توليد اختلاف در موضوع خلافت و جنگ‌هاى داخلى و خارجى و غير اينها پنهان گرديد و از بحث اين گونه رموز و اشارات دور افتادند و رفته رفته اين كلمات در رديف « متشابهات » قرار گرفت . و از زمان اواخر بنىاميه ، كتب فلاسفه از يونان سرازير شده ! و لباس تازى برخود پوشيد و مردم به تحصيل آن مسائل كوشيدند و انديشه‌هاى حكماى يونان را با اسلام مختلط كردند ! و رموز و