اسرار الحكم في المفتتح والمختتم (فارسى) — الصفحة ٧٥

فصل در اثبات « واجب الوجود » است « 1 » - تعالى شأنه -

« كان اللّه و لم يكن معه شىء » « 1 » ، از مقتضاى براهين كه : « كان هو و لم يكن اسم و لا رسم معه » . « 2 »

بيت

در آن خلوت كه هستى بىنشان بود * به كنج نيستى ، عالم نهان بود

وجودى بود از نقش دوئى ، دور * ز گفتگوى مائى و توئى ، دور

وجودى مطلق از قيد مظاهر * به نور خويشتن ، بر خويش ظاهر

دل آرا شاهدى ، در حجلهء غيب * مبرّا دامنش ، از تهمت عيب

نه با آيينه رويش در ميانه * نه زلفش را كشيده ، دست شانه

صبا از طرّه‌اش ، نگسسته تارى * نديده چشمش از سرمه ، غبارى

نواى دلبرى با خويش مىساخت * قمار عاشقى ، با خويش مىباخت

« 3 » تا آنجا كه گويد :

برون زد خيمه ز اقليم تقدّس * تجلّى كرد در آفاق و انفس

به هر آيينهء بنمود روئى * به هر جا خاست از وى ، گفتگوئى

« 4 » يعنى : همه ، مظاهر اسماء و صفات اويند . « بنمود روئى » ، يعنى : غلبهء ظهور صفتى از صفات . « خاست گفتگوئى » ، يعنى : ذكر اسمى از اسماء ، چنان كه همين قائل گويد :

اى صفات تو نهان ، در تتق وحدت ذات * جلوه‌گر ، ذات تو ، از پرده ، اسماء و صفات

خلاصه ، گوئيم : عالم حادث است و هر حادثى ، « محدث » مىخواهد . نقل كلام ، به آن محدث مىكنيم : اگر حادث باشد ، نيز محدث ديگر مىخواهد . پس ، « دور » لازم آيد ، يا « تسلسل » ، يا منتهى شود به محدث غير حادث ، و او « قديم » و « واجب الوجود » است .

پنجم ، طريقهء صدّيقين است كه از خودش ، بر خودش استدلال كنند :

مثنوى

( 1 ) - « بحار الانوار » ، ج 57 / 234 . ( 2 ) - همان . ( 3 ) - « اساس التوحيد » / 65 . ( 4 ) - اشعار از جامى است . جامى به حمايت از « وحدت وجود » مشهور است . ر . ك به : « ترجمه و تفسير نهج البلاغه » ج 2 / 78 .