اسرار الحكم في المفتتح والمختتم (فارسى) — الصفحة ٥٥٨

مسألة ، در آداب تخلّى است :

بيت

نيازارم خود ، هرگز دلى را * كه مىترسم در آن ، جاى تو باشد

و امّا ذكر و طرق مؤدّيهء به آن ، پس معلوم است كه : « ذكر اللّه حسن على كلّ حال » « 1 » ، و « لَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ » « 2 » . شارع مقدّس ، آدمى را ، در حالت پليدىاش و شبه آن ، اغراء به ذكر فرموده مثل حالت وقاع ، وزن را ، حالت حيض و نفاس ، تا بداند كه در حالت پاكى ، چگونه بايد بود . نفس ناطقه ، در اوايل حال ، هيولويت دارد . پس ، چنان كه هيولى به صور طبيعيّه مصوّر مىشود ، عقل هيولانى [ هم ] به صورت اسماء و صفات حق و مقرّبات به او ، بايد مصوّر شود و تحوّل پذيرد كه آن ، هيولاى عالم حسّ و محسوس است ، و اين هيولاى عالم عقل و عقول و عالم روحانى است .

فرموده : « اذكرونى فى الخلأ اذكركم فى الملاء الاعلى » ، و نيز : « اذكرونى فى الخلوات اذكركم فى الفلوات » « 3 » ، تكثير هيچ چيز از تو ، مثل تكثير « ذكر » ، مطلوب حق تعالى نيست .

فرموده است : « وَ اذْكُرُوا اللَّهَ كَثِيراً » « 4 » ، « وَ الذَّاكِرِينَ اللَّهَ كَثِيراً وَ الذَّاكِراتِ » ، « 5 » تا به جايى رسى كه وجودت ، عين ذكر حق شود . بيت

آنان كه از شراب تو مدهوش گشته‌اند * از ياد غير ، جمله فراموش گشته‌اند

و ايضا :

دو عالم را ، به يك بار از دل تنگ * برون كرديم ، تا جاى تو باشد

و چون ، قدرى از مجد نيّرين و خلافت‌شان مذكور شد ، سرّ كراهت استقبال به فرج ، آنها را ، معلوم است و اگر رو به آنها بنشينى ، دست را حايل كن ! و يمين ، چون اشرف يدين است ، مباشرت شرّ الاخبثين نيست . پس ، بايد استنجاء بسيار باشد كه اعلى براى كار اعلى و ادنى براى كار ادنى « عدل » است كه عدل وضع شىء است ، در موضع خود ، و از اين معلوم است ، سرّ تعاكس تقديم و تأخير پاى راست و چپ ، در مكان شريف و خسيس .

( 1 ) - « بحار الانوار » ، ج 86 / 247 . ( 2 ) - طه . ( 3 ) - در مصادر شيعى نيامده است . ( 4 ) - احزاب / 41 با زيادت « ذكرا » بعد از « اللّه » . ( 5 ) - احزاب / 35 .