اسرار الحكم في المفتتح والمختتم (فارسى) — الصفحة ١٩٦

فصل در عموم قدرت و عموم ارادت و مشيّت اوست :

و در عين اينكه قوا و طبايع در « حيوان » و « نبات » و « جماد » فعل مىكنند ، او كرده است ، چه جاى افعال مجرّدات كه از صقع ربوبيّت‌اند و سوائيّت و غيريّت مستهلك است آن جا . پس ، چنان كه جائى مىفرمايد : « قُلْ يَتَوَفَّاكُمْ مَلَكُ الْمَوْتِ الَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ » « 1 » [ در ] جائى ديگر مىفرمايد : « اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِها » . « 2 » و جائى مىفرمايد : « عَلَّمَهُ شَدِيدُ الْقُوى » . « 3 » و جائى ديگر مىفرمايد : « عَلَّمَكَ ما لَمْ تَكُنْ تَعْلَمُ » . « 4 »

و در عين اينكه اسرافيل عليه السّلام صورت نگار است و نافخ در « صور » ، ليكن از اسماى حسناى حق است ، مصوّر : « هُوَ الَّذِي يُصَوِّرُكُمْ فِي الْأَرْحامِ كَيْفَ يَشاءُ » « 5 » و در عين اينكه ميكائيل عليه السّلام موكّل بر ارزاق است ، اوست رازق : « وَ ما مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ إِلَّا عَلَى اللَّهِ رِزْقُها » ، « 6 » پس ، در عين اينكه فعل « عبد » است ، فعل « حق » است ، ولى در اسناد به حق ، بايد از ابدال شد و « نظر » و « منظور » را مبدّل ساخت ، و « الوجود من حيث هو وجود ، خير و نور » را رسيد . مصرع : پاك شو اوّل و پس ، ديده بر آن پاك انداز !

مثنوى

رو مجرّد شو ، مجرّد را ببين ! * ديدن هر چيز را ، شرطى است اين

« 7 » و از اين جهت است كه انبياء و اوليا - سلام اللّه عليهم - شيوهء تأدّب را رعايت نموده‌اند و تلقين زيردستان فرموده‌اند و آنچه را نمىپسند [ يد ] ند ، نسبت داده‌اند ، مثل قول حقّ تعالى ، حكاية عن الخليل عليه السّلام : « وَ إِذا مَرِضْتُ فَهُوَ يَشْفِينِ » « 8 » ، اضافه كرده است ، « مرض » را به خود و « شفا » را به پروردگار خود . و همچنين در حكايت ، موسى و خضر عليه السّلام فرموده‌اند : « فَأَرَدْتُ أَنْ أَعِيبَها » . « 9 » و امّا در خير فرموده : « فَأَرادَ رَبُّكَ أَنْ يَبْلُغا أَشُدَّهُما وَ يَسْتَخْرِجا كَنزَهُما » . « 10 »

( 1 ) - سجده / 11 . ( 2 ) - زمر / 43 . ( 3 ) - نجم / 5 . ( 4 ) - نساء / 113 . ( 5 ) - آل عمران / 6 . ( 6 ) - هود / 6 . ( 7 ) - « مثنوى » ، دفتر 6 / 364 - رمضانى - ج 3 / 16 - نيكلسون - ج 13 / 277 - جعفرى - ( 8 ) - شعراء / 80 . ( 9 ) - كهف / 79 . ( 10 ) - كهف / 82 .