اسرار الحكم في المفتتح والمختتم (فارسى) — الصفحة ١٨٧

فصل در عموم قدرت و عموم ارادت و مشيّت اوست :

عقيب سوء عزم او ، و از اين جهت ، « امر » و « نهى » به عبد متوجّه شده و ثواب و عقاب را ، مستحق گرديده ! و گاه گويند : عبد ، قدرت « كاسبه » دارد و قدرت « مؤثّره » خدا راست . و مفسّرشان گويد : « ما رميت تأثيرا اذ رميت كسبا » ! و اين هم درست نمىآيد ، زيرا كه تصميم عزم هم « مخلوق » خداست كه وجود منبسط بر كلّ معانى و صور مجعول اوست و [ جالب اينكه ] اين دو فرقه ، هر يك به كتاب الهى متمسّك مىشوند : امّا معتزله به مثل :

- قوله تعالى : « لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى » . « 1 »

- و قوله تعالى : « فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ يَكْتُبُونَ الْكِتابَ بِأَيْدِيهِمْ » . « 2 »

- و قوله تعالى : « إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ » . « 3 »

- و قوله تعالى : « ذلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ لَمْ يَكُ مُغَيِّراً نِعْمَةً أَنْعَمَها عَلى قَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ » . « 4 »

- و قوله تعالى : « مَنْ يَعْمَلْ سُوءاً يُجْزَ بِهِ » . « 5 »

- و قوله تعالى : « كُلُّ امْرِئٍ بِما كَسَبَ رَهِينٌ » . « 6 »

- و قوله تعالى : « فَمَنْ شاءَ فَلْيُؤْمِنْ وَ مَنْ شاءَ فَلْيَكْفُرْ » . « 7 »

- و قوله تعالى : « اعْمَلُوا ما شِئْتُمْ » . « 8 »

الى غير ذلك ، از آياتى كه در آنها ، اسناد فعل به عبد داده شده .

و امّا اشاعره به مثل :

- و قوله تعالى : « اللَّهُ خالِقُ كُلِّ شَيْءٍ » . « 9 »

- و [ قوله تعالى ] : « اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ » . « 10 »

( 1 ) - نجم / 40 . ( 2 ) - بقره / 73 . ( 3 ) - انعام / 116 . ( 4 ) - انفال / 55 . ( 5 ) - نساء / 122 . ( 6 ) - طور / 21 . ( 7 ) - كهف / 28 . ( 8 ) - فصّلت / 40 . ( 9 ) - انعام / 102 . ( 10 ) - آيات متعدد قرآنى .