اسرار الحكم في المفتتح والمختتم (فارسى) — الصفحة ١٧٦

فصل در قدرت است :

و در حقّ تعالى ، « ارادت » عين « ذات » و عين « علم » و عين « داعى » است و به وجهى « ارادت » ، و « شوق » ، و « ميل » ، و « رضا » ، و « ابتهاج » ، و « محبّت » ، و « عشق » ، همه يكى است ، چنان كه حكماء ، بر حق « فاعل بالرّضاء » « 1 » اطلاق كنند و گاه « ابتهاج » استعمال كنند و گويند : « الاوّل اجل مبتهج بذاته و اجل عاشق لذاته عشق او لم يعشق » ، ولى چون اسماء الله تعالى ، توقيفى است ، بسيارى از اينها به نحو اسميّت بر او اطلاق نشود . و در عدم فرق ميانه « عشق » و « محبّت » قائل « 2 » گويد :

بيت

نيست فرقى در ميان حبّ و عشق * شام ، در معنى نباشد جز دمشق

و قائل ديگر گويد در « ميل » ، بدل عشق سارى كه پيش به آن اشارت رفت :

اگر پوئى ز اسفل تا به عالى * نيابى ذرّه از ميل خالى

دواند گلشنى را ، تا به گلشن * رساند گلخنى را ، تا به گلشن

فصل : حق ، در ارادت حق تعالى آن است كه : چون ارادت همان « محبّت » است ، « ارادت » ، افعال محبّت افعاليّه است ، منبعث از محبّت ذاتيّه كه : « من احبّ شيئا احبّ آثاره » « 3 » ، چنان كه قائلى گويد :

اقبّل ارضا ، سار فيها جمالها * فكيف بدار دار فيها جمالها

و ايضا :

امرّ على الدّيار ، ديار سلمى * اقبّل ذا الجدار و ذا الجدارا

و ما حبّ الدّيار شغفن قلبى * و لكن حبّ من سكن الدّيارا

« 4 » و ديگرى از فارسيان گفته است :

( 1 ) - بنگريد به : « شعاع انديشه و شهود در فلسفهء سهروردى » / 326 - 334 . ( 2 ) - يعنى : شاعر . ( 3 ) - عبارتى عقلى و مشهور است . ( 4 ) - منسوب به مجنون .