افق وحى (نقد نظريه دكتر عبد الكريم سروش درباره وحى) (فارسى) — الصفحة ٦٢٦

آل كاشف الغِطاء : وجود واحد است ؛ موجود هم واحد است

وَ فى كُلِّ شَىءٍ لَهُ ءَايَة * تَدُلُّ عَلَى أنَّهُ واحِدُ

محيى الدّين گويد :

وَ فى كُلِّ شَىءٍ لَهُ ءَايَة * تَدُلُّ عَلَى أنَّهُ عَينُهُ

و سپس از اين صريح‌تر و عظيم‌تر سروده ، و به مطلبى اعجب تحامل و تقحّم نموده است ؛ آنجا كه گفته است :

سُبحانَ مَن حَجَّبَ ناسوتَهُ * نورُ سَنا لاهوتِهِ الثّاقِبِ

ثُمَّ بَدا فى خَلقِهِ بارِزًا * بِصورَة الأكِلِ وَ الشّارِبِ

و بسيارى از شعراى عرب و عرفاى آنها در قرون وسطى اين راه سخت و كمر شكن را پيموده‌اند ؛ آنان كه لوا و رايت ايشان را ابن فارض [ 1 ] در اكثر از اشعار خودش به خصوص در تائيّهء صغرى و تائيّهء كبرايش به دوش كشيده است . او مىگويد :

هُوَ الواحِدُ الفَردُ الكَثيرُ بِنَفسِهِ * وَ لَيسَ سِواهُ إن نَظَرتَ بِدِقَّة

بَدا ظاهِرًا لِلكُلِّ فِى الكُلِّ بَينَنا * نُشاهِدُهُ بِالعَينِ فى كُلِّ ذَرَّة

بناءً على هذا جميع موجودات مُشاهَد و محسوس از ذرّهء حقير تا كوه مرتفع ، و از عرش بالا تا خاك پست ؛ همه و همه اطوار او و انوار او و مظاهر او و تجلّيات او مىباشند .

اوست وجود مطلق و چيزى جز او نيست . اگر به آنها بگوئى : پس اصنام و اوثان چه خواهند شد ؟ ! پاسخت را عارف شبسترى مىدهد كه :

مسلمان گر بدانستى كه بت چيست * بدانستى كه دين در بت پرستى است

و اگر بگوئى : قاذورات و نجاسات چه مىشوند ؟ ! مىگويند : نور خورشيد چون بر نجاست بيفتد ، آن همان نور و پاك و طاهر است و نجاست ابداً در آن اثرى نمىگذارد .

1 - شرف الدّين أبوالقاسم عمر بن‌علىّ حموى مصرى ، عارف مشهور ، صاحب قصيدهء تائيّه . وى در سنهء 632 ه . در قاهره وفات كرده است . ( تعليقه )