افق وحى (نقد نظريه دكتر عبد الكريم سروش درباره وحى) (فارسى) — الصفحة ٤٨٩
اشكالات وارد بر كلام صاحب مقاله در اين باب
در اين سنّت و با اين تفسير ، ورود فرشته و ابلاغ وحى و امثال آن حوادثى هستند كه در نفس پيغمبر رخ مىدهند و آنگاه به زبان دينى و تمثيلى چنان بيان مىشوند كه گوئى پرنده‌اى با ششصد بال نزد پيامبر آمده و با او به عربى سخن گفته است . به بيان روشن‌تر ، از نظر صاحب الميزان اينكه خدا فرموده فرشتگان دو بال و سه بال و چهار بال دارند . معنى و تفسير درستش اينست كه پيامبر مىگويد : من آنها را با دو بال و سه بال و چهار بال مىبينم و اين چه فرقى دارد با قول عارفان كه مىگفتند : پيامبر جبرائيل را نازل مىكرد يا جبرائيل همان خود پيامبر بود ؟ حقيقت اينست كه به اقتداى به سنّت فيلسوفان و عارفان ، بايد گفت كه كار پيامبر جز اين نيست . صورت افكندن بر حقائق بىصورت . و اين توانائى ويژه‌اى است كه در خور پيامبران است ( عارفان و شاعران در پى آنان مىآيند و مرتبه نازله آنانند :
پيش و پس بست صف كبريا * پس شعراء آمد پيش انبيا )
امّا فقط صورت بال و پرنده نيست كه مخلوق خيال خلاق پيامبر است . صورت لوح و قلم و عرش و كرسى هم‌چنين است ، آنها هم حقايقى بىصورت‌اند كه بر پيامبر چنين مىنمايند . نار و حور و صراط و ميزان و . . . نيز چنين‌اند . اين صورت‌ها همه از زندگى و محيط مألوف پيامبر وام شده‌اند و حتّى يك صورت ناآشنا در ميان آنها نيست .
زبان و كلام و واژه‌ها و جمله‌ها كه جاى خود دارند و ظرف‌هائى بشرى هستند كه مظروف‌هاى وحيانى را در خود جاى مىدهند و همه از خزانه عقل و خيال پيامبر برمىخيزند و معانى بىصورت را در آغوش مىكشند . . . .
اشكالات وارد بر كلام صاحب مقاله در اين باب
اشكالات وارد بر كلام صاحب مقاله در اين باب
ذكر سخنان صاحب مقاله بدين جهت بود كه خوانندهء گرامى به روشنى از زوايا و نكات آشكار و پنهان اين نظريّه مطّلع گردد و در مقام نقض و ابرام نكته مبهم و ناگفته‌اى باقى نماند .
و امّا مطلبى را كه در تشبيه وحى به درخت و ثمرهء آن گفته شده است قبلًا به نقد و بطلان آن پرداختيم و اينك به تناسب بحث جبرائيل و كيفيّت نزول آن دوباره توضيحاتى را مىآوريم .