افق وحى (نقد نظريه دكتر عبد الكريم سروش درباره وحى) (فارسى) — الصفحة ١٩٣
نفس اطّلاع بر خطر موجب وجوب احتراز نمىشود
بين اين دو مسأله چگونه است ، و چگونه با وجود حجيّت و الزام قطع بر متابعت ، انسان مىتواند علم و قطع خود را ناديده بگيرد و توجّهى بدان ننمايد و امور خود را به دست تقدير بسپارد ؟
پاسخ اين سؤال اين است كه ما در حجيّت قطع و علم بحث و اشكالى نداريم و به طور كلّى مسأله حجيّت علم و قطع يك مسأله عقلى و برهانى است و قضاياى عقليّه قابل استثناء نمىباشند در هر جا و هر زمان ، زيرا حقيقت علم كشف از واقع است و واقع در ظروف مختلف و شرائط گوناگون كه تغيير نمىكند آنچه كه بر حسب شرائط و مقارنات دستخوش تحوّل و تغيّر مىشود امور اعتبارى و استحسانات عرفيّه و ملاكات شرعيّه است كه دائماً در حال تحوّل‌اند . چنانچه ملاك در حرمت شرب خمر وجود فساد و افساد در شرائط و ظروف عادى است امّا در صورت تبدّل شرائط و احتمال خطر مرگ آن ملاك جاى خود را به مراعات نفس و حفظ آن از هلاكت در شريعت مىدهد و ملاك متأخّر موجب رفع حرمت و اباحهء شرب بلكه وجوب آن مىشود .
بنابراين نفس علم به وجود خمر موجب حرمت نمىشود بلكه وجود ملاك حرمت در اين شرب از ناحيه شارع معتبر شده است و به واسطه علم به خمر آن ملاك تنجّز پيدا مىكند .
نفس اطّلاع بر خطر موجب وجوب احتراز نمىشود
نفس اطّلاع بر خطر موجب وجوب احتراز نمىشود
حال به اين نكته مىرسيم كه آيا نفس اطّلاع بر يك خطر موجب وجوب احتراز از آن است و به هر نحو بايد انسان از مواجههء با آن خطر پرهيز كند يا اينكه به جهت وجود ملاك در اين قضيّه شارع مقدس احتراز از هلاكت و خطر را واجب گردانيده است . به تعبير ديگر سؤالى كه در اينجا مطرح است اين است كه اگر از ناحيه شارع حكم به وجوب حفظ نفس و دورى از هلاكت و اضرار بر بدن نبود و افراد از نقطه نظر شرعى هيچ الزامى بر حفظ نفس نداشتند باز اين ملاك كه موجب وجوب احتراز است وجود داشت يا خير ؟ قطعاً پاسخ منفى است ، زيرا با