افق وحى (نقد نظريه دكتر عبد الكريم سروش درباره وحى) (فارسى) — الصفحة ١٥٩
كلام علّامه كبير محمّد حسين اصفهانى پيرامون حقيقت انسان
محدود و مقيّد و متعيّن درآمده است يعنى از همان دريا و اقيانوس ذات قدرى براى او در نظر گرفته شده است البته هر كس به ميزان و اندازهء خاصّ خود .
پس سجدهء ملائكه به آدم در حقيقت سجده به اين جسم نيست . اين كه مشتى خاك و گل است و ارزشى ندارد كه براى او سجده كنند ، بلكه سجده به همان ذات الهى است كه در اين قالب و تشخّص ، تعيّن و نزول پيدا كرده است و كسانى كه از ادراك اين معنا عاجز و ناتوانند اين كلام عرفاء و اولياى الهى را حمل بر حلول و اتّحاد نموده‌اند نعوذ بالله . درحاليكه حلول از دو امر جدا از يكديگر متحقّق مىشود نه از نزول و ظهور و تجلّى يك حقيقت در معلول و مخلوق خود . اين كجا و آن كجا ؟
كلام علّامه كبير محمّد حسين اصفهانى پيرامون حقيقت انسان
كلام علّامه كبير محمّد حسين اصفهانى پيرامون حقيقت انسان
حكيم عاليقدر علّامه كبير مرحوم آية الله العظمى حاج شيخ محمّد حسين اصفهانى - رضوان الله عليه - در اين باره چنين مىفرمايند :
فما تكرّر فى الكلمات من الانسان اللاهوتى و الجبروتى و المثالى و النّاسوتى ليس المراد وجود الانسان بالذات فى تمام العوالم بل وجوده هو الوجود الناسوتى المادّى و فى غير هذا العالم موجود بنحو آخر تبعاً لوجود غيره و فى عالم اللاهوت و هو عالم الاسماء و الصّفات موجود بالعرض و التّبع ، و الوجود الحقيقى هذا الوجود الواجبى الّذى هو من غاية صرافته و شدّة احاطته و نهاية بساطته كلّ الوجودات بنهج الوحدة و البساطة ، فيلزمه فى مرتبة متأخّرة عن ذاته لا بِالتأخُر الوجودى وجود عناوين الاسماء و الصفات بما لها من لوازمها ، اى الاعيان الثابته . [ 1 ]
« پس آنچه كه در كلمات عرفاء درباره انسان تعبير شده است به انسان لاهوتى و جبروتى و مثالى و ناسوتى مقصود انسان در تمام عوالم نيست بلكه انسان در هر عالمى به تناسب آن عالم هويّت پيدا مىكند . در ناسوتى وجودش مادّى و در غير از آن متناسب با آن عالم خواهد شد . چنانچه در عالم لاهوت
[ 1 ] - توحيد علمى و عينى ، ص 97 .