واژه شناسى اصطلاحات اصول فقه ( فارسى ) — الصفحة ١٩

اراده « 1 »

تصور و تصديق منفعت آن » .

براى تحقق يا ترك هر فعلى نياز به مقدماتى است كه اجمالا عبارت‌اند از :

الف : تصور فعل يا ترك ؛ ب : ميل و رغبت ؛ ج : تصديق ؛ د : عزم ؛ شوق مؤكد يا اراده و بعد از اين مقدمات معلول كه حركت به سوى مطلوب باشد ، خواهد آمد ، برخى مقدمات مذكور را به شرح زير بيان مىكنند :

الف : تصور فعل يا ترك چيزى .

ب : تصديق و باور به نيكو يا زشت بودن آن .

ج : اراده يا شوق مؤكد .

د : طلب يا اختيار .

سپس مىگويد : نظر به اينكه تصور و تصديق و اراده همگى غير اختيارىاند پس مىبايد گفت : آنچه در حركت عضلات مؤثر است نفس است و الا شبههء فخر رازى وارد مىشود كه مىگويد : عقاب جايز نيست ، زيرا فعل معلول اراده‌اى است كه غير اختيارى است ، مضافا به اينكه اگر اراده را علت فعل و حركت بدانيم ، نتيجه‌اش جبرى شدن است .

پس حق اين است كه نفس بذاته مؤثر در حركات عضلات جهت انجام دادن كار است . « فهو الامر بين الامرين » در نتيجه ثواب و عقاب به جهت مؤثريت نفس كه امر اختيارى است صحيح خواهد بود .

در حقوق مراحل مختلف و فعل انفعالات دماغى را مىتوان به شرح زير بررسى كرد :

1 - مرحله ظهور يا تصور : در اين مرحله ابتدا تصوير خانه و فروش آن در ذهن نقش مىبندد .

2 - مرحله سنجش : در اين مرحله پس از ورود صورت خانه و فروش آن ، شخص آن را مىسنجد ، و سود و زيان آن را مورد بررسى قرار مىدهد .

3 - مرحله تصميم : پس از سنجش و بررسى سود و زيان ، هرگاه فروش آن را