معالم المدرستين ( بازشناسى دو مكتب ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢١١
استدلال پيروان مكتب خلفا در سده‌هاى اخير
و قاضى ابوبكر محمدبن طيّب باقلانى متوفاى 403 ه - در كتاب تمهيد گويد : « جمهور اهل اثبات و اصحاب حديث گويند : « امام به‌خاطر فسق و ظلم و غصب اموال و ضرب و آزار و دست اندازى به نفوس محرّمه و تضييع حقوق و تعطيل حدود خلع و بر كنار نمىشود ، و خروج بر عليه او واجب نيست . بلكه واجب است او را موعظه نمايند و بيم دهند و در معاصى خدا از او پيروى ننمايند » . آنها در اين باره به اخبار متظافر و بسيارى استناد كرده‌اند كه از رسول خدا ( ص ) و صحابه درباره وجوب طاعت امامان رسيده و گويد : « اگر چه ستم كنند و اموال را بگيرند . » و آن حضرت فرموده است : « بشنويد و اطاعت نمائيد ، اگر چه عبد ناقص يا غلام حبشى باشد . و پشت سر هر نيكوكار و بدكارى نماز بگزاريد » . و روايت شده كه فرمود : « اطاعتشان كن ، اگر چه مالت را بخورند و پشتت را بكوبند » . « 1 »
استدلال پيروان مكتب خلفا در سده‌هاى اخير
استدلال پيروان مكتب خلفا در سده‌هاى اخير
پيروان مكتب خلفا در سده‌هاى اخير بيشتر به صحت برپائى خلافتِ گذشته براساس شوراى مسلمين در تعيين خليفه ، استدلال مىكنند و برخى از آن نتيجه مىگيرند كه « حكومت اسلامى » امروز نيز براساس بيعت برپا مىگردد ، و كسى كه مسلمانان با او بيعت كنند « حاكم اسلامى » مىشود و بر همه مسلمانان واجب است در اطاعتش بكوشند .
اين ، ديدگاه مكتب خلفا در چگونگى تشكيل حكومت اسلامى و دلايل نظرى آنها بود . اكنون شايسته آن است كه پيش از شروع در نقد و بررسى آراى ايشان ، ابتدا « مصطلحات » ى را كه اين بحث بر مدار آنها مىگردد مورد بررسى قرار دهيم .
( 1 ) - التمهيد ، باب ذكر ما يوجب خلع الامام و سقوط فرض طاعته ، چاپ قاهره 1366 ه - كه ما فشرده آن را آورديم .