منع تدوين الحديث ( منع تدوين حديث ) ( فارسى ) — الصفحة ٧٣

عامل سوم : ديدگاه ابن قُتَيْبَه و ابن حَجَر

گردآورى حديث راهى را در پيش گرفتند كه اختلاف زيادى با روش آنها در جمع قرآن داشت « 1 » .

سيّد محمّد رضا جلالى بر نظر ابن حجر اين گونه حاشيه زده است :

از مُحدِّث ، رجالى و مورّخى چون حافظ ابن حجر عسقلانى ، جاى بسى شگفتى است كه چگونه اين حقيقت روشن بر او پوشيده مىماند ومىگويد :

« لأنّهم كانوا لا يعرفون الكتابة »

( زيرا آنان كتابت نمىدانستند ) وچنان كه از سخن او برداشت مىشود ، يعنى همه صحابه چنين بودند .

شايد حافظ سيوطى اين لغزش ابن حجر را دريافته كه عبارتش را تعديل مىكند و مىگويد :

« إنّ أكثرهم كانوا لا يُحسنون الكتابة »

؛ بيشتر آنان نمىتوانستند خوب بنويسند « 2 » .

به اين ترتيب ، روشن شد كه تعميم عدم آشنايى صحابه نسبت به كتابت ، نادرست است ؛ زيرا كسى كه نوشتن را خوب نداند ، به او نمىتوان گفت : « ننويس ! » . نهى بى پايه از تدوين حديث ، خود به خود ، گوياى وجود افرادى صلاحيت دار از ميان آنان براى نگارش است يا بيانگر تحقق رخداد كتابت است . و گرنه ، نهى بيهوده مىگردد ( به ويژه وقتى كه نهى شديد باشد ) .

محقق كتاب ثبت البلدى هنگام شرح حديث

« لا تكتبوا عنّي شيئاً سوي القرآن و من كتب فليمحه »

( از من جز قرآن ، چيزى را ننويسيد و هركه نوشته ، آن را محو كند ) مىگويد :

عبارت حديث ، بيانگر وجود كسانى است كه در دوران نخستين حيات پيامبر صلى الله عليه و آله حديث را تدوين مىكردند « 3 » .

( 1 ) . علوم الحديث ومصطلحه : 6 . ( 2 ) . تدوين السنّة الشريفة : 392 - 393 ؛ قول سيوطى در « تدريب الراوى 1 : 88 » آمده است . ( 3 ) . ثبت البلدى : 77 ( مقدّمه محقّق ) .