فرهنگ اصطلاحات اصول ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٢٨

- اقسام دليل :

1 - دليل اجتهادى :

شيخ انصارى قدّس سرّه مىگويد : هر اماره‌اى كه شارع آن را به خاطر كشف و حكايت بالقوه از واقع معتبر كرده باشد ، اگر در احكام باشد « دليل اجتهادى » نام دارد ، و اگر در موضوعات باشد ، « اماره‌ى معتبر » نام دارد . « 1 »

ادله‌اى كه منشأ و مرجع تحصيل احكام واقعى هستند ، به اعتبار اينكه اجتهاد مجتهد در جهت تحصيل احكام واقعى از آنها است ، ادله‌ى اجتهادى ناميده مىشوند . ادله‌ى اجتهادى نزد شيعه كتاب ، سنت ، اجماع و عقل است . و نزد اهل تسنن عبارتند از كتاب ، سنت ، اجماع و قياس .

2 - دليل امضايى :

اگر دليل شرعى دليلى باشد كه عقلا بر اساس آن عمل مىكرده‌اند و شارع آن عمل را تأييد كرده باشد ، هرچند با سكوت و عدم ممانعت از آن ، مىگويند :

دليل امضايى است . يعنى شارع تنها دليل عقلا را امضا و تأييد و قبول كرده است .

3 - دليل انسداد :

به عنوان « انسداد » رجوع شود .

4 - دليل تأسيسى :

اگر دليل مجعول از طرف شارع دليلى باشد كه قبلا عقلا به آن عمل نمىكرده‌اند و شارع ابتداء آن را جعل كرده باشد ، دليل را « تأسيسى » گويند .

5 - دليل الخطاب :

( 1 ) الرسائل ، ص 408 .