فرهنگ اصطلاحات اصول ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٢٤

- مرجّحات باب تزاحم :

مقدم است .

5 - اگر زمان امتثال يكى از دو واجب مقدم باشد ، باعث تقديم آن واجب بر واجب ديگر كه زمان امتثال آن متأخر است مىشود ؛ مانند قيام در ركعت اول كه مقدم است بر قيام در ركعت دوم و مكلف نيز قادر به اتيان يك قيام بيشتر نيست .

6 - اگر يكى از دو واجب ، از جهتى غير از جهات فوق ، نزد شارع اولويّت داشته باشد ، بر واجب مزاحم ديگر مقدم است .

اولويّت ، يا از ادله معلوم مىشود ، يا از تناسب حكم و موضوع و يا از شناخت ملاك احكام از طريق ادله نقلى . بنابراين ، اولويتها مختلف هستند و نمىتوان ضابطه و قاعده‌ى مشخصى بيان كرد كه موقع شك ، به آن قاعده و ضابطه رجوع نمود .

برخى از اين اولويتها عبارتند از :

الف : اگر حكمى مربوط به حفظ اصل دين باشد ، بر هر حكم مزاحمى مقدم است .

ب : احكام مربوط به حقوق مردم ، بر ساير احكام شرعى مقدم هستند .

ج : احكام مربوط به حفظ جان ، آبرو و مال مردم به ترتيب بر احكام بعدى مقدم هستند .

د : حكم متضمن ركن عبادت ، بر حكم متضمن غير ركن مقدم است . « 1 »

( 1 ) اصول الفقه ، ج 2 ، ص 191 ؛ فوائد الاصول ، ج 1 ، ص 322 .