فهرست توصيفى نسخه هاى خطى فارسى انستيتو دستنويس هاى شرقى سنت پترزبورگ ( فارسى ) — الصفحة ٣٦٩
( 661 ) 7 . شماره نسخه : 260 ( 278 )
اين داستان ، واريانت
No 1 / 56
است ، كه در آنجا عنوان داستان « دله محتاله » است .
بيوه تاجر بغدادى به نام دله مختار با غارتگرى به نام سليم و جادوگر دغل كارى به نام سالم ازدواج مىكند . اين دو شوهر به صورت اتفاقى با يكديگر آشنا مىشوند . هر دو به دله مختار چابكى خود را نشان مىدهند : سالم صرافى را فريب مىدهد ، و سليم حاكم شهر يعنى موسى برمكى را . خود دله مختار دغل‌كارىهاى زيركانه‌ترى انجام مىدهد : زن تاجرى ، بازرگانى ، رختشويى ، شتربانى ، صرافى ، خيلفه‌اى ، جوان ساده‌اى و نابينايى را فريب مىدهد . دله مختار به سالم پاداش مىدهد و او را رها مىكند و زن سليم باقى مىماند .
4 . نسخه بىعنوان ديگرى در اين مجموعه به ترتيب زير آغاز مىشود :
« اما راويان اخبار و ناقلان آثار و محدثان ( كذا ) داستان سخن چين آورده‌اند كه در شهر نيشابور خواجه بود مالدار خانه او گربه بود . . . . . . . . »
موضوع اين داستان با
No 5 / 10
مطابقت دارد ، كه در آنجا نام داستان : حكايت موش و گربه است .
5 . نسخه ديگر بدون عنوان به ترتيب زير آغاز مىشود :
« اما راويان اخبار و ناقلان آثار . . . . . . چنين روايت مىكنند كه در شهر بصره خواجه‌اى بود بغايت دانا . . . . . . . . . »
موضوع اين داستان با
No 5 / 7
مطابقت دارد كه در آنجا نام داستان حكايت شكرى است .
6 . نسخه بدون عنوان ديگر به ترتيب زير آغاز مىشود :
« اما راويان اخبار و ناقلان آثار . . . . . . . چنين آورده‌اند كه سلطان حسين ميرزا را كنيز كه ( كذا ) بسيار بود در ما بين كنيزك‌ها دو كنيزك خوش طبع داشته‌اند يكى او را نام جهان بود يكى را نام حيات بود . . . . . . »
و اما داستان : كنيزك‌هاى سلطان حسين ميرزا ، حيات و جهان ، با يكديگر در هر شعر سرودن رقابت دارند . حيات پيروز مىشود و سلطان او را به گونه‌اى مىبوسد كه بر لبانش قطره‌اى خون جارى مىشود . سلطان كه از اين اتفاق ناراحت مىشود از حرم بيرون مىرود . خواجه خسرو دليل ناراحتى سلطان را حدس مىزند . حسين ميرزا با تصور اينكه خسرو او را يواشكى نگاه كرده است ، او را در سياه چال مىاندازد ، اما بعد از بىگناهى او با خبر مىشود و او را آزاد مىكند . جهان از حسادت به حيات مىميرد .
در واريانت
No 15 / 1
شعرا ملا انيس ، ملا عرفى ، رونكى و خواجه خسرو هستند .
7 . يكى ديگر از نسخه‌هاى بدون عنوان به ترتيب زير آغاز مىشود :
« آورده‌اند كه روزى سلطان حسين ميرزا را بميرزا همدم محبت زياد شده بود : سلطان ميرزا ، ميرزا همدم را به جاى خود بر تخت سلطنت مىنشاند . و شاعران دربارى يعنى جامى ، خسرو ( دهلوى ) ، آصفى در اين باره اشعارى دكلمه مىكنند . »
تاريخ كتابت : قرن نوزدهم ميلادى .
مكان كتابت : ( بنا به يادداشتى از ايوانف در صفحه 1 آ ) بخارا ( ؟ ) .
نام كاتب : نيامده است .
سابقه نسخه : اين نسخه خطى توسط و . ايوانف در سال 6 اكتبر 1915 ميلادى به انستيتو شرق‌شناسى سن‌پترزبورگ وارد شده است .
اندازه صفحه : 5 . 20 * 18 سانتيمتر ؛ تعداد برگها : 276 برگ ؛
تعداد سطور : 13 سطر ؛ اندازه متن : 5 . 15 * 9 سانتيمتر . نوع كاغذ : كاغذ شرقى سفيد زرد خاكسترى ، و كاغذ روسى طرح دار .
نوع جوهر : متن كتاب با جوهر سياه ، عناوين و برخى اسامى خاص با جوهر قرمز ( شنگرف ) نوشته شده است .
نوع خط : خط نستعليق توسط كاتبان مختلف ، متن كتاب داراى طرح حاشيه‌اى مىباشد .
نوع جلد : صحافى آسياى مركزى ، مقوايى ، با رويه كاغذى كرم رنگ ، با 3 طرح ترنج قرمز تيره ، دو ترنج بالا و پايين كوچكتر و با نام صحاف « مير عادل خواجه » نوشته شده است . داراى روكش چرم مصنوعى مىباشد . در صفحه زيرين جلد زيرين تاريخ 1275 قمرى / 59 - 1858 ميلادى آمده است . صحافى اين نسخه خطى در تاريخ 12 جولاى 1955 قمرى مورد بازسازى قرار گرفته است .
( 661 ) 7 . شماره نسخه : 260 ( 278 )
( 661 ) 7 . شماره نسخه :
260 ( 278 )
نام كتاب : مجموعه حكايات
شرح اجمالى محتواى اثر : اين نسخه شامل شش داستان است كه خلاصه‌اى از آنها مىآيد :
حكايت دزد و قاضى
موضوع با
No 1 / 54
مطابقت دارد .
قصه گرگ و روباه
اين داستان ، واريانت كامل‌تر
No 1 / 53
است . در اينجا داستان ادامه دارد : پس از مرگ گرگ ، برادر او مىخواهد از