فهرست توصيفى نسخه هاى خطى فارسى انستيتو دستنويس هاى شرقى سنت پترزبورگ ( فارسى ) — الصفحة ٢٧١
( 526 ) 17 . شماره نسخه : B 563 ( 478 )
تاريخ تأليف اثر : سال 1001 قمرى ( 1593 ميلادى ) .
اين فرهنگ شامل واژگان عمومى زبان فارسى در نظم و مقالات تاريخى مىباشد . نويسنده همچنين به تفسير واژگان دخيل عربى ، تركى و غيره در زبان فارسى مىپردازد . اين فرهنگ شامل مقدمه ، 28 باب و ضميمه‌اى درباره قواعد دستور زبان مىباشد . هر باب فرهنگ « مدار الافاضل » بر طبق حرف اول نخستين كلمه آن نامگذارى شده است . در اين كتاب از اشعار شاعرانى چون كسائى مروزى ، ابوشكور ، شهيد بلخى ، رودكى ، سعدى ، نظامى و همچنين خود نويسنده استفاده گرديده است . از جمله منابع فرهنگ « مدار الافاضل » مىتوان به « زفان گويا » ، « اداهء الفضلاء » ، « حلّ اللغهء الشعرا » ، « تحفهء السعادهء اسكندر » ، « مؤيد الفضلاء » و لغتنامه‌هاى عربى « فرهنگ سرورى » ، « مهذب الاسماء » ، « نصاب الصبيان » ، « رياض الفتيان » نام برد . اين فرهنگ خود نيز به عنوان مرجعى براى فرهنگ نامه هاى « فرهنگ جميع » و « لطايف اللغات » بوده است .
كمال يا نقصان نسخه : اين نسخه شامل مقدمه و 27 باب مىباشد كه با حرف « الف » آغاز مىگردد و باب پايانى افتاده است . نسخه موجود در موزه بريتانيا از سطر چهارم اين نسخه شروع مىگردد و در مجموع با اين نسخه مطابقت دارد . ساختار اين فرهنگ به ترتيب بر اساس واژگان عربى ، فارسى و تركى مىباشد . اين نسخه شامل 5250 واژه مىباشد .
تاريخ كتابت : قرن 11 قمرى / 17 ميلادى .
مكان كتابت : بخارا .
نام كاتب : ذكر نشده .
اطلاعات حاشيه و پشت نسخه‌اى : صفحات 289 - 9 اين نسخه قديمى مىباشد اما صفحات 8 - 1 و همچنين صفحات 294 - 290 آن تازه تر مىباشد گويا بعدها به‌اين نسخه اضافه گرديده است .
سابقه نسخه : اين نسخه توسط و . اى . ايوانف درسال 1915 ميلادى از شهربخارا به انستيتو شرق‌شناسى سن‌پترزبورگ وارد شده است .
اندازه صفحه : 4 . 25 * 3 . 17 سانتيمتر ؛ تعداد برگ : 294 ؛ تعداد سطر : 19 ؛ اندازه متن : 5 . 18 * 5 . 9 سانتيمتر .
نوع كاغذ : كاغذ شرقى با درجه دو كيفيت متفاوت ، براق ( آهار مهره شده ) ، كرم رنگ ، از صفحه 1 تا 8 و همچنين از صفحه 290 تا 294 كاغذ خاكسترى ناهموار .
نوع جوهر : متن كتاب با جوهر سياه ، عناوين بخش ها ، فصلها و واژگان تفسيرى با جوهر قرمز ( شنگرف ) نوشته شده است ،
نوع خط : نسخهء زيبا و صفحات آغازين و پايانى نسخه با خط نسخهء ثلث ؛
نوع جلد : صحافى مقوايى ، كاغذ بسيار ضخيم ، با جلد چرم قرمز تيره مىباشد ؛ برخى صفحات نسخه رطوبت ديده و گاهى بازسازى شده است .
اطلاعات تكميلى فهرست نگاران :
چاپ نمونه‌هاى ديگر نسخه :
مدار الافاضل ، به تصحيح : محمد باقر ، جلد نخست ، لاهور ، 1959 ميلادى .
فهرست نمونه‌هاى ديگر نسخه :
اطلاعات بيشتر :
افزودگىهاى ناظران ترجمه :
مؤلف : الله داد بن اسد العلماء عليشير سرهندى معروف به فيضى دكنى .
آغاز : ( شعر )
« اى نام تو در هر زبانى دگر است * در هر دهنى كام و بيانى دگر است
مدار افاضل روزگار و مختار اخبار نكته گذار در مبدء هر كار » .
پنج برگ از آغاز و پنج برگ از انجام نسخه نونويس است .
منابع كتابشناسى : فهرست مشترك پاكستان : ج 14 ، ص 247 .
( 526 ) 17 . شماره نسخه : B 563 ( 478 )
( 526 ) 17 . شماره نسخه :
B 563 ( 478 )
نام كتاب : مجمع الفرس
توضيح نام اثر : اين فرهنگ با عناوين ديگرى چون « فرهنگ سرورى » ، « لغت السرورى » نيز ناميده مىشود .