فهرست توصيفى نسخه هاى خطى فارسى انستيتو دستنويس هاى شرقى سنت پترزبورگ ( فارسى ) — الصفحة ٢٦٩

( 523 ) 14 شماره نسخه : C 321 ( 480 a )

فرهنگ مشخص گرديد .

پديد آورنده : عبد الرحيم ابن احمد سورى ، يا عابد رحيم ابن شيخ احمد كه با نام سورى بهارى نيز مشهور مىباشد . وى در اوايل قرن شانزدهم ميلادى در استان بوهار ( هندوستان ) به دنيا آمد .

تاريخ تأليف اثر : پيش از سال 1017 قمرى ( 1608 ميلادى ) همزمان با تدوين « فرهنگ جهانگيرى » مىباشد ، زيرا در اين كتاب از فرهنگ « كشف اللغات و الاصطلاحات » به عنوان منبع نام برده شده است . محتمل ترين تاريخ نگارش اين فرهنگ اواسط قرن شانزدهم ميلادى مىباشد .

مهمترين مسأله نويسنده در فرهنگ « كشف اللغات و الاصطلاحات » شرح اصطلاحات صوفى مىباشد ، با اين وجود در اين كتاب واژگان عمومى زبان فارسى و گاهى نيز محاوره به كار رفته است . براى برخى واژگان نه تنها معنى اصلى بلكه معناى مجازى آن در طريقت صوفى نيز آمده است . هدف از نگارش اين فرهنگ نامه درك بهتر آثار نظم و نثر طريقت صوفيه مىباشد . نويسنده‌اين كتاب را به پسر خود تقديم نموده است تا او را به مطالعه ديوان نويسنده بزرگ صوفيه قاسم انوار ( سال 835 قمرى / 1431 ميلادى ) تشويق نمايد . اين فرهنگ در مقايسه با لغتنامه‌هاى پيشين خود بسيار كامل تر مىباشد . اين نسخه از فرهنگ « كشف اللغات و الاصطلاحات » شامل مقدمه و 28 باب مىباشد .

هرباب خود به چندين فصل تقسيم مىگردد . شاهد مثالهاى شعرى اين كتاب اندك مىباشد و از شعر شاعرانى چون نظامى ، حكيم فردوسى ، حافظ ، نمونه‌هايى آورده شده است . مهمترين منابع اين فرهنگ لغتنامه‌هاى « فرهنگ ابراهيمى » ، « مؤيد الفضلاء » ، « دستور الافاضل » ، « فرهنگ شهاب الدين كرمانى » و فرهنگ‌هاى عربى « كنز اللغه » ، « فرهنگ سرورى » ، مىباشد .

آغاز نسخه : « خندان همه شا در اصل خندان بوده است و نيوشا و كوشا و جويا و پويا هم از اين قبيل‌اند و معنى ايشان نيوشنده و كوشنده و جوينده و پوينده است » .

پايان نسخه : « بدين سبب خلق را مىكشت و در آن زمان در اصفهان آهنگرى بود كاوه نام او دو پسر داشت و هر دو را » .

كمال يا نقصان نسخه : ابتدا و انتهاى اين فرهنگ ناقص مىباشد . در مقايسه با نسخه فرهنگ « كشف اللغات و الاصطلاحات » سال 1900 ميلادى ، اين نسخه مختصرتر مىباشد كه در آن مقدمه نويسنده و چند سطر اول باب « الف » موجود نمىباشد و با باب « ضاد » و فصل « كاف » به پايان مىرسد . در اين نسخه 15 باب وجود دارد .

تاريخ كتابت : قرن هفدهم - هجدهم ميلادى .

مكان كتابت : آسياى مركزى .

نام كاتب : ذكر نشده .

اطلاعات حاشيه و پشت نسخه‌اى : در حاشيه‌اين نسخه يادداشت‌هاى بسيارى آمده است ، در صفحه 86 اين اثر نام مير يوسف على خان پادشاه‌و در صفحه 245 آن مهر دايره‌اى به تاريخ 1077 ق ( 67 - 1666 ميلادى ) چاپ شده است .

سابقه نسخه : اين نسخه توسط لرخ در سال 1859 ميلادى از منطقه آسياى مركزى ( بخارا ) به انستيتو شرق‌شناسى سن‌پترزبورگ وارد شده است .

اندازه صفحه : 5 . 27 * 17 سانتيمتر ؛ تعداد برگ : 1 + 262 + 1 ؛ تعداد سطر : 21 ( گاهى اوقات 19 ) ؛ اندازه متن : 5 . 10 * 19 - 20 سانتيمتر .

نوع كاغذ : كاغذ شرقى با درجات كيفيت متفاوت ، زرد ، سبز ، قهوه‌اى ، صورتى ؛

نوع جوهر : متن كتاب با جوهر سياه ، واژگان تفسيرى با خط قرمز علامت گذارى شده است ،

نوع خط : نستعليق توسط كاتبان گوناگون ( از صفحه 145 تا 150 خط شكسته نستعليق ) ؛

نوع جلد : صحافى مقوايى ، ضخيم ، با تزيينات و ترنجهايى بر روى جلد مىباشد ؛ صفحات نخستين و پايانى نسخه از بين رفته و برخى صفحات آن رطوبت ديده است . اين نسخه خطى ترميم يافته است .

اطلاعات تكميلى فهرست نگاران :

اولين شرح نسخه :

چاپ . نمونه‌هاى ديگر نسخه ؛ انتشارات . نسخه :

Kalkate , 1840 ; Lanknai , 1900 .

فهرست نمونه‌هاى ديگر نسخه :

اطلاعات بيشتر :

. . .