فرهنگ اصطلاحات منطقى به انضمام واژه نامه فرانسه و انگليسى ( فارسى ) — الصفحة ١٣٢
شكل سوم
شكل جالينوسى
شكل جالينوسى
( - شكل چهارم ) .
شكل چهارم
شكل چهارم
اين شكل از لحاظ جاى حدّ وسط عكس شكل اول است . يعنى حد وسط در صغرى موضوع است و در كبرى محمول . مانند قياس ذيل :
هر انسانى حيوان است - هر كاتبى انسان است - بعضى حيوانها كاتبند .
اين شكل كه در كتب منطقى اسلامى به جالينوس نسبت داده شده ، داراى تأليف طبيعى نيست و دور از ذهن است و به همين سبب كمتر مورد توجه منطقيان قرار دارد .
شكل دوم
شكل دوم
شكلى كه حد وسط در آن در هردو مقدمه محمول باشد . مانند :
هرمثلث متساوى الاضلاعى مثلث متساوى الزواياست - هيچ مثلث قائم الزاويه‌اى متساوى الزوايا نيست - پس هيچ مثلث متساوى الاضلاعى مثلث قائم الزاويه نيست .
شرايط انتاج اين شكل دو است : يكى اختلاف دو مقدمه در سلب و ايجاب . يعنى صغرى و كبرى نبايد هردو موجبه يا هردو سالبه باشند ، بلكه از لحاظ كيف بايد مختلف باشند . ديگر كليت كبرى . يعنى كبرى بايد كلى باشد ( خواه موجبهء كليه ، خواه سالبهء كليه ) .
رمز اختصارى اين دو شرط « خين كب » است . « خين » رمز اختصارى اختلاف مقدمتين در سلب و ايجاب . « وكب » رمز اختصارى كلّيّت كبرى .
انتاج اين شكل بر خلاف شكل اول كه بديهىّ الإنتاج است ، بديهى نيست و اثبات آن يا با بازگرداندن آن به شكل اول است ( با منعكس ساختن كبرى ) ، يا بطريق برهان خلف .
شكل سوم
شكل سوم
شكلى كه حد وسط آن در هردو مقدمه موضوع باشد . مانند :
هر نشخواركننده‌اى مهره‌دار است - هر نشخواركننده‌اى علفخوار است - پس بعضى مهره‌داران علفخوارند .
شرايط انتاج اين شكل دو است : يكى موجبه بودن صغرى . دوم كليت يكى از دو مقدمه . يعنى لااقل يكى از دو مقدمه بايد كلى باشد .
رمز اختصارى اين دو شرط « مغ كاين » است . كه « مغ » رمز اختصارى موجبه بودن صغرى است . و « كاين » كلّيّت إحدى المقدّمتين » .