تنزيه الأنبياء ( ع ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٠٧
آيا قلبهاى آدميان در ميان دو انگشت است ؟
چنين شرطى وجود ندارد .
4 ) ممكن است مراد از « ميّت » شخص محتضر يا در حال مرگ باشد . چنين شخصى به لحاظ نزديكى مرگ به او به چنين نامى ( ميّت ) خوانده مىشود . و گويى قصد آن حضرت از ميّت ، چنين شخصى است كه با مشاهدهء گريهء خانواده‌اش ناراحت و روحيه‌اش ضعيف مىشود و اين احساس براى او به منزلهء عذاب است و خداوند را به خاطر روشنى همهء اين دلايل مىستايم .
آيا قلبهاى آدميان در ميان دو انگشت است ؟
آيا قلبهاى آدميان در ميان دو انگشت است ؟
سؤال : از عبد اللّه بن عمر نقل شده است كه گفت : شنيدم پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مىفرمود : إنّ قلوب بني آدم كلّها بين إصبعين من أصابع الرّحمن يصرفها كيف يشاء . يعنى : قلبهاى همهء مردم ميان دو انگشت از انگشتهاى خداوند است و هرطور كه بخواهد آنها را مىگرداند . سپس پيامبر ( ص ) ادامه داد : اللّهمّ مصرّف القلوب اصرف قلوبنا إلى طاعتك يعنى خدايا ، اى گردانندهء دلها ! دلهاى ما را به عبادت خود متوجّه گردان .
همين روايت به نقل از انس چنين است : ما من قلب آدمىّ إلّا و هو بين الإصبعين من أصابع اللّه تعالى فإذا شاء أن يثبّته ثبّته و إذ شاء أن يقلّبه قلّبه . يعنى : هيچ قلبى نيست مگرآنكه در ميان دو انگشت از انگشتان خداوند متعال است پس اگر بخواهد آن را ثابت و محكم گرداند ، و اگر نخواهد آن را دگرگون مىكند .
پاسخ : در پاسخ به كسانى كه سخن به تأويل چنين رواياتى رانده و آنها را به خاطر عدم منافات با دلايل عقلى ردّ نكرده‌اند مىگوييم : اگرچه انگشت در زبان عربى به عنوان يك عضو شناخته مىشود به معنى « اثر نيكو » نيز مىباشد . به عنوان مثال مىگويند : « لفلان على ماله و إبله إصبع حسنة » يعنى : فلانى بر مال و شترانش اثرى نيكو دارد .
ابو جندل ، عبيد اللّه بن حصين ملقّب به الرّاعى ، در وضع ساربانى كه به خوبى از عهدهء نگهدارى شترانش برآمده است ، مىگويد :
ضعيف العصى بادي العروق ترى له * عليها إذا ما أجدب النّاس إصبعا « 1 »
و لبيد چنين سروده است :
( 1 ) - چه‌بسا كه از شخصى ضعيف و گمنام ، در حال فقر و تنگدستى مردم اثرى نيكو بينى .