تناسب آيات ( فارسى ) — الصفحة ٨٦
نظريّهء امير ابو محمد عبد اللّه بن محمد بن سنان خفاجى در مورد سجع
رد نظريهاى ، خروج از منهج تفاهم و بحث است « 1 » ؛ زيرا قائلين به سجع در قرآن كريم ادعا نكردهاند كه در تمام آيات قرآن كريم ، سجع هست ، بلكه آنها نظرشان اين است كه در برخى از فواصل و مقاطع متقارب ، سجع هست ، بدون اينكه معانى تابع و دنبالهرو الفاظ باشد ؛ بلكه مثل آن ، مثل ساير فواصل و قافيههاى شعرى است كه بر اساس تمكين و ترصيف آورده مىشود نه اينكه سجع مقصود بالذات و مقصود اصلى بوده و ساير جهات ، مغفول عنه واقع شده باشد ، چنان كه « باقلانى » برداشت نمود . و پيش از او هم علىّ بن عيسى رمانى .
نظريّهء امير ابو محمد عبد اللّه بن محمد بن سنان خفاجى در مورد سجع
نظريّهء امير ابو محمد عبد اللّه بن محمد بن سنان خفاجى در مورد سجع
ايشان متوفاى سال 466 مىباشد . نظريّهاش يك نظريّه و ديدگاه بسيار لطيف و زيبايى است . نسبت به قول رمانى و باقلانى ، كه در كتاب « سر الفصاحة » از علىّ بن عيسى رمانى نقل نموده و سپس آن را رد كرده است . اينك نص عبارت وى ذيلا از نظر شما مىگذرد :
او مىگويد : اما سخن رمّانى كه مىگويد : « سجع عيب بوده و فواصل به طور مطلق بلاغت » ، غلط است ؛ زيرا آقاى رمانى اگر منظورش از سجع ، آن است كه معانى ، هدف و غرض بوده و الفاظ تابع و دنبالهرو آن است ، اينكه قطعا و بلا شبهه عين بلاغت است ، خوب فواصل هم همينطور است ، بدون تفاوت . و اگر منظور رمّانى از سجع ، آن است كه : معانى تابع و دنبالهرو الفاظ و مغفول عنه بوده و از باب تكلّف و مشقت باشد ، طبعا اين عيب بزرگى است ، ولى فواصل هم همينطور است ، در صورتى كه تكلّفآميز بوده و اصل كلام و سخن ، بدان نيازى نداشته
( 1 ) اعجاز القرآن للباقلانى در حاشيهء الاتقان ، ج 1 ، ص 85 - 101 .