تناسب آيات ( فارسى ) — الصفحة ١٠٤

ارجحيّت مراعات تناسب آيات قرآن كريم

خداى تعالى : وَ اجْعَلْنا لِلْمُتَّقِينَ إِماماً « 1 » در مقايسه با قول او كه فرمود :

وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً « 2 » .

7 - جمع آوردن در جايى كه قاعده و قانون آن إفراد باشد ؛ مانند قول خداى تعالى : لا بَيْعٌ فِيهِ وَ لا خِلالٌ « 3 » يعنى « و لا خلة » به دليل لا بَيْعٌ فِيهِ وَ لا خُلَّةٌ وَ لا شَفاعَةٌ « 4 » پس در سورهء ابراهيم - عليه السلام - به خاطر مراعات فاصله در بين متقاربين جمع آورده شده است .

8 - تثنيه آوردن در جايى كه بايد مفرد باشد ؛ مانند قول خداوند متعال :

وَ لِمَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ جَنَّتانِ « 5 » زيرا فاصله‌ها و اواخر آيات ، همه با « الف و نون » است . و « فراء » گفته است : گاهى اوقات عرب « جنّت » را در ضمن اشعارش ، تثنيه مىآورد . و اين به دليل اين است ، كه شعر ، داراى قافيه‌هايى است كه استوارى آن گاهى با افزودن حرفى و گاهى با حذف كردن حرفى است ؛ زيرا اشعار مىپذيرد آنچه را كه كلام معمولى نمىپذيرد . سپس از كلام عرب براى آن شواهدى آورده است « 6 » .

« ابن قتيبه » آن را انكار نموده و گفته است : از جمله چيزهايى كه خداوند متعال به ما وعده داده ، دو بهشت است ، پس چگونه ما آن را يك بهشت فرض كنيم ؟ به ويژه با توجه به آيهء ذَواتا أَفْنانٍ « 7 » .

( 1 ) فرقان : 74 ( زيرا « إماما » را در اين آيه ، مفرد و در آيهء بعدى ، جمع آورده است ) . ( 2 ) انبياء : 73 . ( 3 ) ابراهيم : 31 . ( 4 ) بقره : 254 ( خلّة ؛ يعنى : دوست ؛ در مفرد و جمع به يك لفظ مىآيد چنانچه گويى : هو ، هى و هنّ خلّتى ) . ( 5 ) رحمان : 46 . ( 6 ) معانى القرآن ، ج 3 ، ص 118 . و البرهان فى علوم القرآن ، ج 1 ، ص 64 . ( 7 ) رحمان : 48 .