فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى ) — الصفحة ٩٧
اجمال فعلى
انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص 77 .
اصفهانى ، محمد حسين ، الفصول الغروية فى الاصول الفقهية ، ص 258 .
آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 331 .
نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 3 ، ص 146 .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 108 .
جناتى ، محمد ابراهيم ، منابع اجتهاد ( از ديدگاه مذاهب اسلامى ) ، ص 214 .
فاضل لنكرانى ، محمد ، ايضاح الكفاية ، ج 4 ، ص 244 .
فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 10 ، ص 291 و 320 .
مختارى مازندرانى ، محمد حسين ، فرهنگ اصطلاحات اصولى ، ص 22 .
اجماع منقول متواتر
اجماع منقول متواتر
ر . ك : اجماع منقول به تواتر
اجمال
اجمال
ر . ك : اجمال و بيان .
زهير المالكى ، محمد ابو النور ، اصول الفقه ، ج 3 ، ص 3 .
ميرزاى قمى ، ابو القاسم بن محمد حسن ، قوانين الاصول ، ج 1 ، ص 340 .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 189 .
صاحب معالم ، حسن بن زين الدين ، معالم الدين و ملاذ المجتهدين ، ص 157 .
اجمال بالذات
اجمال بالذات
ر . ك : اجمال ذاتى
اجمال بالعرض
اجمال بالعرض
ر . ك : اجمال عرضى
اجمال حقيقى
اجمال حقيقى
ر . ك : مجمل حقيقى .
اجمال حكمى
اجمال حكمى
ر . ك : مجمل حكمى .
اجمال دليل
اجمال دليل
عدم وضوح دلالت دليل بر معنا اجمال دليل به معناى روشن نبودن دلالت آن دليل بر معناى مورد نظر بوده و از عوامل شك در حكم شرعى است ، مانند :
اجمال آيه شريفه : وَ لا تَقْرَبُوهُنَّ حَتَّى يَطْهُرْنَ ؛ « هنگام عادت ماهانه از آميزش با زنان كنارهگيرى كنيد تا پاك شوند » . « 1 »
علت اجمال اين دليل ، اختلاف موجود در شكل قرائت كلمه ( يطهرن ) است ، زيرا هريك از اين قرائتها ، حكم خاص خود را دارد ؛ بعضى آن را با تشديد قرائت نمودهاند ( يطّهّرن ) ؛ بنابراين قرائت ، معناى آيه اين است كه در ايام عادت ، نزديكى حرام است تا اينكه خونريزى قطع و غسل حيض انجام شود .
بعضى ديگر آن را با تخفيف قرائت نمودهاند ( يطهرن ) ؛ بنابراين قرائت ، معناى آيه اين است كه در ايام عادت ، نزديكى حرام است تا اينكه خونريزى قطع شود و احتياجى به غسل حيض نيست .
در اينجا ، اجمال نص ، سبب شك در حكم شرعى گرديده است .
حيدرى ، على نقى ، اصول الاستنباط ، ص 223 .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 240 .
انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص 314 و 451 .
اجمال ذاتى
اجمال ذاتى
ابهام منتسب به نفس كلام اجمال ذاتى ، مقابل اجمال عرضى بوده و آن ، معنايى است كه بهخودىخود بدون دخالت عامل خارجى داراى مفهوم روشنى نيست ؛ يعنى اجمال ، از نفس لفظ و يا هيئت آن نشأت گرفته است ، مثل اجمال ناشى از استعمال لفظ مشترك بدون قرينه معين .
نيز ر . ك : مجمل ذاتى .
صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 3 ، ص 444 .
اصفهانى ، محمد حسين ، الفصول الغروية فى الاصول الفقهية ، ص 223 .
مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص 219 .
حيدر ، محمد صنقور على ، المعجم الاصولى ، ص 48 .
خويى ، ابو القاسم ، محاضرات فى اصول الفقه ، ج 5 ، ص 386 .
اجمال عرضى
اجمال عرضى
ابهام ناشى از اقتران كلام به امور مجمل اجمال عرضى ، مقابل اجمال ذاتى بوده و آن ، معنايى است كه در لغت و عرف ، مفهومى روشن داشته و ابهامى در آن وجود ندارد ؛ اما كلام يا محفوف به چيزى است كه صلاحيت قرينه بودن را دارد و يا محفوف به لفظى مجمل و متصل است كه اجمال آن به لفظ مبين سرايت نموده است ، مثل : « اكرم العلماء الا بعضهم » كه اجمال لفظ « بعض » به جمله سرايت كرده است .
اصفهانى ، محمد حسين ، الفصول الغروية فى الاصول الفقهية ، ص 223 .
صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 3 ، ص 448 .
مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص 219 .
خويى ، ابو القاسم ، محاضرات فى اصول الفقه ، ج 5 ، ص 386 .
حيدر ، محمد صنقور على ، المعجم الاصولى ، ص 48 .
اجمال فعلى
اجمال فعلى
ابهام در منظور فاعل از انجام فعل اجمال فعلى ، عملى را دربر مىگيرد كه معلوم نباشد شخص به چه قصدى آن را انجام داده است ؛ مثل اينكه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله در يك وقت معين ، دو ركعت نماز به جا آورد و ديگران ندانند اين عمل را به قصد وجوب انجام داده يا استحباب .
نيز ر . ك : مجمل فعلى .
اصفهانى ، محمد حسين ، الفصول الغروية فى الاصول الفقهية ، ص 223 .
( 1 ) . بقرة ( 2 ) ، آيه 222 .