فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى ) — الصفحة ٨٤٢

نظريات مشتق

الاول : تنصيصهم بان اللفظ الفلانى موضوع للمعنى الفلانى و ان استعماله فى الفلانى خلاف موضوعه » . « 1 »

مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 31 .

زهير المالكى ، محمد ابو النور ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 71 .

نص علماى لغت

نص علماى لغت

ر . ك : نص اهل لغت

[ نصوص ]

[ نصوص ]

نصوص احتياط

نصوص احتياط

ر . ك : ادله شرعى احتياط

نصوص استصحاب

نصوص استصحاب

ر . ك : اخبار استصحاب

نصوص تخيير

نصوص تخيير

ر . ك : اخبار تخيير

نصوص ترجيح

نصوص ترجيح

ر . ك : اخبار ترجيح

نصوص توقف

نصوص توقف

ر . ك : اخبار توقف

نصوص علاجى

نصوص علاجى

ر . ك : اخبار علاجيه

نصوص قرآن

نصوص قرآن

ر . ك : نصوص كتاب

نصوص كتاب

نصوص كتاب

آيات داراى معناى روشن بدون احتمال خلاف نصوص كتاب ، مقابل ظواهر كتاب بوده و به آياتى از كتاب خدا گفته مىشود كه دلالت آنها بر معناى مقصود به اندازه‌اى روشن است كه احتمال وجود معناى ديگرى را نفى مىكند ؛ به بيان ديگر ، هرگاه دلالت الفاظ قرآن بر معانى آنها قطعى باشد و احتمال ديگرى در آنها داده نشود ، به آن نص مىگويند ، مانند آيه : اللَّهُ خالِقُ كُلِّ شَيْءٍ « 1 * » و آيات قذف ، زنا و ارث .

مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 53 .

عبد البر ، محمد زكى ، تقنين اصول الفقه ، ص 39 .

فيض ، على رضا ، مبادى فقه و اصول ، ص 24 .

خضرى ، محمد ، اصول الفقه ، ص 219 .

اصفهانى ، محمد حسين ، الفصول الغروية فى الاصول الفقهية ، ص 240 .

نظر آلى

نظر آلى

ر . ك : لحاظ آلى

نظر استقلالى

نظر استقلالى

ر . ك : لحاظ استقلالى

نظر مرآتى

نظر مرآتى

ر . ك : لحاظ آلى

نظريات ضد

نظريات ضد

آراى اصوليون در بحث از حكم شرعى ضدّ شيء مأمور به نظريات ضد ، به آرايى گفته مىشود كه از سوى اصوليون در بحث « امر به شىء مقتضى نهى از ضد آن است يا نه » ارائه شده است . در اينجا دو نظريه اصلى وجود دارد :

1 . نظريه اقتضا ؛

2 . نظريه عدم اقتضا .

نيز ر . ك : نظريه اقتضا ؛ نظريه عدم اقتضا .

بروجردى ، محمد ، مبانى حقوق اسلامى ( مختلف الاصول ) ، ص ( 21 - 20 ) .

نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 1 ، 2 ، ص ( 317 - 301 ) .

علم الهدى ، على بن حسين ، الذريعة الى اصول الشريعة ، ج 1 ، ص 85 .

مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 1 ، ص 453 .

سبحانى تبريزى ، جعفر ، الموجز فى اصول الفقه ، ج 1 ، 2 ، ص 94 .

صاحب معالم ، حسن بن زين الدين ، معالم الدين و ملاذ المجتهدين ، ص 63 .

فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 2 ، ص 421 .

فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 6 ، ص 17 .

مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 275 .

ميرزاى قمى ، ابو القاسم بن محمد حسن ، قوانين الاصول ، ج 1 ، ص 108 .

نظريات مشتق

نظريات مشتق

آراى اصوليان در بحث بساطت يا تركيب معناى مشتقات نظريات مشتق ، به آرايى گفته مىشود كه درباره بساطت و يا تركيب معناى مشتق ارائه شده است .

توضيح :

ميان علماى اصولى درباره اينكه آيا معنا و موضوع له مشتق ، مركب است يا بسيط ، اختلاف وجود دارد و در اين‌باره دو ديدگاه ارائه شده است :

1 . بساطت مشتق ؛ يعنى معنايى كه با شنيدن مشتق به ذهن تبادر مىكند معنايى بسيط است ؛

2 . تركب مشتق ؛ يعنى معناى مشتق امرى مركب است .

نكته :

در ملاك بساطت و تركب معناى مشتق نيز اختلاف وجود دارد :

1 . برخى مانند مرحوم « آخوند خراسانى » معتقدند ملاك بساطت ، بساطت معنا در مرحله تصور و ادراك است و اين بساطت با اين مطلب كه مشتق در تحليل مفهومى در ذهن ، به دو يا چند جزء منحل مىگردد ، ارتباطى ندارد ؛ براى مثال ، با شنيدن لفظ « ضارب » مفهوم واحدى به ذهن مىآيد به نام « زننده » كه يك تصور بسيط است . اين معناى بسيط ممكن


( 1 ) . ميرزاى قمى ، ابو القاسم بن محمد حسن ، قوانين الاصول ، ج 1 ، ص 13 . ( 1 * ) . زمر ( 39 ) ، آيه 62 .