فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى ) — الصفحة ٧٨٣

مقدمه موصله

نكته اول :

مقدمه مفوّته در مورد واجب‌هاى موقت ( زمان‌دار ) معنا پيدا مىكند كه از سوى شارع براى آنها وقت معينى منظور شده است ، مانند : حج ، روزه و نماز واجب .

نكته دوم :

بر مبناى تبعيت وجوب مقدمه از وجوب ذى المقدمه ، هرگاه مقدمه واجب از مقدماتى باشد كه بايد پيش از زمان واجب انجام گيرد و گرنه موجب تفويت واجب در زمان خود مىگردد ، اين پرسش پيش مىآيد كه چگونه وجوب مقدمات مفوّته ، پيش از زمان وجوب ذى المقدمه است ، درحالىكه واجب ، قبل از فرارسيدن وقتش وجوبى ندارد تا مقدمه آن‌هم به تبع آن واجب شود .

پاسخ‌هايى به اين اشكال داده شده است :

1 . مرحوم « صاحب فصول » از طريق واجب معلق ، مشكل را حل كرده است ؛

2 . مرحوم « شيخ انصارى » از طريق واجب مشروط ، پاسخ داده است ؛

3 . مرحوم « مظفر » ( به پيروى از استادش « مرحوم كمپانى » ) چنين پاسخ داده است كه شوق به مقدمات ، منبعث از شوق به ذى المقدمه است ، اما شوق به مقدمات چون مانع ندارد ، به درجه فعليت مىرسد ، ولى در شوق به ذى المقدمه چون مانع وجود دارد ، امر ، فعليت پيدا نمىكند ؛

4 . برخى از بزرگان از طريق متمم جعل به اشكال پاسخ داده‌اند .

حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 2 ، ص ( 285 - 284 ) .

صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 325 .

همان ، ج 2 ، ص 236 .

مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 260 .

ولايى ، عيسى ، فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول ، ص 342 .

محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 2 ، ص ( 192 - 177 ) .

مقدمه مقارن

مقدمه مقارن

ر . ك : شرط مقارن

مقدمه مقدور

مقدمه مقدور

مقدمه تحت قدرت و اراده مكلّف مقدمه مقدور ، مقدمه‌اى است كه مكلف بر انجام آن قادر بوده و مانعى بر سر راه انجام آن وجود ندارد ، مانند : وضو براى اقامه نماز واجب ، در جايى كه آب وجود دارد و مكلف عذرى مانند بيمارى نيز ندارد .

نكته اول :

بسيارى از اصولىها ، قيد « مقدور » را در مقدمه مقدور ، توضيحى مىدانند نه احترازى .

نكته دوم :

مقدمه مقدور ، در بحث « ملازمه بين مقدمه و ذى المقدمه » داخل است ؛ به خلاف مقدمه غير مقدور كه محل اختلاف است .

رشتى ، حبيب الله بن محمد على ، بدائع الافكار ، ص 303 .

اصفهانى ، محمد حسين ، الفصول الغروية فى الاصول الفقهية ، ص 82 .

اعتمادى ، مصطفى ، موضح القوانين ، ص 70 .

مقدمه مكروه

مقدمه مكروه

بحث از كراهت يا عدم كراهت شرعى مقدمه فعل مكروه منظور از مقدمه مكروه ، در اينجا ، بحث از ثبوت ملازمه شرعى بين حكم مكروه و حكم مقدمه آن است ؛ براى مثال ، خواندن نماز در حمام كراهت دارد ، اما آيا مقدمه آن نيز كه رفتن به حمام است كراهت دارد يا خير .

اصوليون اين بحث را بر بحث مقدمه حرام مترتب دانسته‌اند ؛ به اين بيان كه اگر كسى در آنجا به ثبوت ملازمه حكم نمايد ، در اينجا نيز ثبوت ملازمه را مىپذيرد ، و اگر نظر او تفصيل در مقدمه حرام باشد ، آن تفصيل در اينجا نيز مىآيد .

صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 288 .

صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 256 .

آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 159 .

جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 2 ، ص 414 .

محمدى ، ابو الحسن ، مبانى استنباط حقوق اسلامى يا اصول فقه ، ص ( 218 - 217 ) .

فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 2 ، ص ( 421 - 417 ) .

سجادى ، جعفر ، فرهنگ معارف اسلامى ، ج 4 ، ص 338 .

عراقى ، ضياء الدين ، نهاية الافكار ، ج 1 ، ص 356 .

حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 2 ، ص 301 .

مقدمه موسّعه

مقدمه موسّعه

مقدمه قابل انجام قبل يا بعد از زمان وجوب ذى المقدّمه مقدمه موسّعه ، مقابل مقدمه مفوّته بوده و عبارت است از مقدمه‌اى كه اگر پيش از فرارسيدن زمان به‌جا آوردن ذى المقدمه انجام نگيرد ، سبب تفويت ذى المقدمه در وقت خودش نمىگردد ، بلكه انجام آن پس از فرارسيدن زمان ذى المقدمه نيز ممكن است ، مانند : وضو براى نماز كه مىتوان آن را قبل از فرارسيدن زمان وجوب نماز و يا پس از آن انجام داد .

حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 2 ، ص 300 .

خمينى ، مصطفى ، تحريرات فى الاصول ، ج 1 ، ص 444 .

مقدمه موصله

مقدمه موصله

مقدمه‌اى كه ذى المقدمه به دنبال آن آمده مقدمه موصله ، مقدمه‌اى است كه پس از تحقق آن در خارج ،