فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى ) — الصفحة ٧١٤

مدلول ماده امر

سبحانى تبريزى ، جعفر ، الموجز فى اصول الفقه ، ج 1 ، 2 ، ص 194 .

مخصص مردد بين اقل و اكثر

مخصص مردد بين اقل و اكثر

ر . ك : مخصص مجمل بين اقل و اكثر

مخصص مردد بين متباينين

مخصص مردد بين متباينين

ر . ك : مخصص مجمل بين متباينين

مخصص مستقل

مخصص مستقل

ر . ك : مخصص منفصل

مخصص منفصل

مخصص منفصل

مخصّص غير متّصل به دليل عام مخصص منفصل ، مخصصى است كه به عام متصل نيست ، بلكه در كلامى ديگر به صورت مستقل آمده است ، به‌گونه‌اى كه عرف آن را جزء جمله عام يا از ملحقات آن به شمار نمىآورد ، مانند اينكه عامى مانند : « اكرم العلماء » آمده ، بعد خاصى مانند :

« لا تكرم الفساق من العلماء » به‌طور منفصل وارد شده است .

در كتاب « منتهى الدراية فى توضيح الكفاية » آمده است :

« ضابط الاتصال و الانفصال استقلال الجزء و عدم استقلاله فان لم يستقل بان كان الكلام جملة واحدة و كان احد اجزائها قيدا او شرطا لها فهو متصل و ان كان منفصلا حسّا و ان استقل بان كان بنفسه جملة على حدة فهو متصل و ان كان متصلا حسّا » . « 1 »

نكته :

ملاك اتصال و انفصال در مخصص ، استقلال و عدم استقلال آن از جمله عام است ، نه اتصال يا عدم اتصال حسى به آن .

همان ، ج 8 ، ص 275 .

خويى ، ابو القاسم ، محاضرات فى اصول الفقه ، ج 5 ، ص ( 198 - 197 ) .

مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 142 .

فيض ، على رضا ، مبادى فقه و اصول ، ص 234 .

محمدى ، ابو الحسن ، مبانى استنباط حقوق اسلامى يا اصول فقه ، ص ( 93 - 87 ) .

ميرزاى قمى ، ابو القاسم بن محمد حسن ، قوانين الاصول ، ج 1 ، ص 262 .

زحيلى ، وهبه ، الوجيز فى اصول الفقه ، ص 200 .

مدركات عقلى غير مستقل

مدركات عقلى غير مستقل

ر . ك : غير مستقلات عقلى

مدركات عقلى مستقل

مدركات عقلى مستقل

ر . ك : مستقلات عقلى

مدرك استصحاب

مدرك استصحاب

ر . ك : ادله استصحاب

مدرك اصول لفظى

مدرك اصول لفظى

دليل حجّيت اصول لفظى تنها دليل و مدرك حجيت اصول لفظى ، بناى عقلا است ، زيرا عقلاى عالم خطاب‌هايى را كه بين آنها رواج دارد ، به مثابه كلام ظاهر مىگيرند و به احتمال اراده خلاف آن اعتنا نمىكنند ، همچنان كه به احتمال غفلت ، خطا و هزل اعتنا نمىكنند ، و در مواردى كه احتمال مجاز بودن يا تخصيص يا تقييد و يا تقدير داشتن چيزى وجود دارد ، به ظاهر كلام عمل مىكنند و اين احتمال ، آنان را از عمل به ظاهر بازنمىدارد .

شارع نيز اين شيوه را پذيرفته و در خطاب‌هاى خود بدان روش رفتار كرده است ، و گرنه ما را از عمل به آن بازمىداشت و راه ديگرى بيان مىكرد ؛ پس ، از عدم بيان شارع به‌طور قطع به دست مىآيد كه ظاهر كلام در نزد وى حجت است .

نكته :

در بعضى از كتاب‌هاى اصولى از عرف به عنوان مدرك حجيت نام برده شده كه همان بناى عقلا منظور است .

مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 57 .

مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 37 .

طباطبايى حكيم ، محمد تقى ، الاصول العامة للفقه المقارن ، ص 232 .

محقق داماد ، مصطفى ، مباحثى از اصول فقه ، ص 47 .

مدلول

مدلول

شىء فهميده شده به كمك شىء ديگر مدلول ، اسم مفعول از ريشه « دلل » و به معناى راهنمايى شده ، به كار مىرود و در اصطلاح ، هرآن چيزى است كه ذهن انسان به سبب چيز ديگر ، بدان پى مىبرد ؛ يعنى از علم به چيز ديگر ، علم به آن لازم مىآيد ، مانند : طلب ، كه مدلول صيغه امر است ، و هنگامى كه امرى در كلام شارع استعمال شود ، برآن دلالت مىكند .

قطب الدين رازى ، محمد بن محمد ، تحرير القواعد المنطقيّة فى شرح رسالة الشّمسيّة ، ص 28 .

نصير الدين طوسى ، محمد بن محمد ، اساس الاقتباس ، ص 62 .

شهابى ، محمود ، رهبر خرد ، ص 17 .

خوانسارى ، محمد ، منطق صورى ، جزء 1 ، ص 57 .

مظفر ، محمد رضا ، المنطق ، ص 36 .

ملا عبد الله بن حسين يزدى ، الحاشية ، ص 30 .

مدلولات التزامى اصول

مدلولات التزامى اصول

ر . ك : مثبتات اصول

مدلول صيغه امر

مدلول صيغه امر

ر . ك : معانى صيغه امر

مدلول لفظ امر

مدلول لفظ امر

ر . ك : معانى ماده امر

مدلول ماده امر

مدلول ماده امر

ر . ك : معانى ماده امر


( 1 ) . جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 3 ، ص 478 .