فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى ) — الصفحة ٦٤٩

قوه اجتهاد

قدسى مهر ، خليل ، الفروق المهمة فى الاصول الفقهية ، ص 61 .

خمينى ، روح الله ، انوار الهداية فى التعليقة على الكفاية ، ج 1 ، ص 45 .

زنجانى ، ميرزا باقر ، تحرير الاصول ، ص 9 .

نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 1 ، ص 19 .

ولايى ، عيسى ، فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول ، ص 260 .

قواعد فقهى محض

قواعد فقهى محض

ر . ك : قواعد فقهى

قواعد كلى فقهى

قواعد كلى فقهى

ر . ك : قواعد فقهى

[ قول ]

[ قول ]

قول به عدم فصل

قول به عدم فصل

ر . ك : خرق اجماع مركب

قول به موجب علت

قول به موجب علت

ر . ك : موجب علت

قول تابعى

قول تابعى

رأى اجتهادى منقول از هريك از تابعين « قول تابعى » به مجموع آراى اجتهادى و فتاواى فقهى نقل شده از يك نفر از تابعين گفته مىشود ؛ به بيان ديگر ، فتوا ، حكم ، عمل و رأيى را كه يكى از تابعان در مسأله‌اى كه نص و اجماعى درباره آن وجود ندارد ابراز كرده و نقل شده است ، « قول تابعى » مىگويند .

بر خلاف قول صحابى كه برخى با شرايطى آن را حجت دانسته‌اند كسى به حجيت قول تابعى اعتقاد ندارد .

نكته :

تابعى به كسى گفته مىشود كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله را درك نكرده ، ولى يكى از اصحاب آن حضرت را درك كرده است .

شمس الائمه سرخسى ، محمد بن احمد ، اصول السرخسى ، ج 2 ، ص ( 111 - 110 ) .

غزالى ، محمد بن محمد ، المستصفى من علم الاصول ( به ضميمه فواتح الرحموت بشرح مسلم الثبوت ) ، ج 1 ، ص 131 .

قول صحابى

قول صحابى

ر . ك : مذهب صحابى

قول لغوى

قول لغوى

نظر كارشناسى لغت‌دانان درباره معانى الفاظ يكى از راه‌هاى تشخيص ظهور يك لفظ در معنا دلالت تصورى قول لغوى است ، كه به معناى نظر كارشناسى لغت‌دانان درباره معانى الفاظ است .

مشهور اصوليون ، قول لغوى را از باب ظن خاص ، حجت مىدانند ؛ يعنى اگر از قول لغوى و مراجعه به كتاب لغت براى انسان ظن پيدا شود كه مثلا كلمه « صعيد » به معناى « مطلق وجه الارض » است كه معمولا چنين ظنى حاصل مىشود اين ظن ، در زمره ظنونى است كه دليل خاص بر اعتبار آن وجود دارد .

قول لغوى بيان‌گر موارد استعمال معانى الفاظ است ، اگرچه بعضى از صاحب‌نظران گفته‌اند : وظيفه لغوى ، شناسايى استعمال حقيقى از مجازى و فرق‌گذارى ميان آنها است ، اما ديگران آن را نپذيرفته‌اند .

نيز ر . ك : حجيت قول لغوى .

خويى ، ابو القاسم ، مصباح الاصول ، ج 2 ، ص 131 .

مغنيه ، محمد جواد ، علم اصول الفقه فى ثوبه الجديد ، ص 224 .

مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص 385 .

ملكى ، حبيب الله ، تلخيص الاصول ، ص 165 .

سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 3 ، ص 178 .

حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 3 ، ص 183 .

صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 128 .

حيدرى ، على نقى ، اصول الاستنباط ، ص 191 .

مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 131 .

قول معصوم عليه السّلام

قول معصوم عليه السّلام

ر . ك : سنت قولى

قول نبى صلّى اللّه عليه و آله

قول نبى صلّى اللّه عليه و آله

سخنان صادرشده از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله در مقام تشريع احكام قول نبى صلّى اللّه عليه و آله ، مقابل فعل نبى صلّى اللّه عليه و آله بوده و عبارت است از سخنان مبارك نبى مكرم اسلام در مقام تشريع احكام ، در صورتى كه آن سخنان ، قرآن نباشد ، مانند اين سخن حضرت : « صوموا لرؤيته و افطروا لرؤيته » در آغاز ماه رمضان ، با ديدن ماه ، روزه بگيريد و در پايان آن با ديدن ماه افطار كنيد » « 1 » و يا مانند : « من نام عن الصلاة او نسيها فليصلها اذا ذكرها » « كسى كه به سبب خوابيدن نماز را نخواند يا آن را فراموش كرد ، هرگاه آن را به ياد آورد به‌جا آورد » . « 2 »

قول نبى صلّى اللّه عليه و آله به اجماع مسلمين بر همگان حجت است ، زيرا او معصوم است و جز به حق سخن نمىگويد و آيه وَ ما يَنْطِقُ عَنِ الْهَوى « 3 » در حق آن حضرت نازل شده است .

بحر العلوم ، محمد ، الاجتهاد اصوله و احكامه ، ص 68 .

موسوى بجنوردى ، محمد ، مقالات اصولى ، ص 25 .

مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 63 .

ابو زهره ، محمد ، اصول الفقه ، ص 97 .

زحيلى ، وهبه ، الوجيز فى اصول الفقه ، ص 35 .

قوه اجتهاد

قوه اجتهاد

ر . ك : ملكه اجتهاد


( 1 ) . حر عاملى ، محمد بن حسن ، وسائل الشيعة ، ج 7 ، ص 185 . ( 2 ) . همان ، ج 5 ، ص 348 . ( 3 ) . نجم ( 53 ) ، آيه 3 .