فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى ) — الصفحة ٥٩٠
عموم بدلى
نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 1 ، ص 480 .
خويى ، ابو القاسم ، محاضرات فى اصول الفقه ، ج 5 ، ص 250 .
حيدرى ، على نقى ، اصول الاستنباط ، ص 145 .
عموم احوالى
عموم احوالى
شمول حكم به حسب حالات موضوع به عمومى كه شمول آن به حسب حالات موضوع باشد عموم احوالى مىگويند ، مانند : « اكرم زيدا العالم » كه به اكرام زيد عالم در همه حالتهايش امر شده ، چه در حال عدالت ، چه در حال فسق و چه غير آنها .
مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص 108 .
نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 2 ، ص 452 .
عموم استغراقى
عموم استغراقى
شمول حكم نسبت به همه افراد موضوع بهطور مستقل عموم استغراقى ، عمومى است كه در آن حكم بر تكتك افراد موضوع بهطور جداگانه بار مىگردد ؛
يعنى حكمى كه به چنين مفهوم عامى تعلق مىگيرد ، در ظاهر يكى است ، اما در واقع به تعداد افراد موضوع انحلال پيدا مىكند .
در كتاب « اصول الفقه » آمده است :
« العموم الاستغراقى و هو ان يكون الحكم شاملا لكل فرد فرد فيكون كل فرد موضوعا للحكم و لكل حكم متعلق بفرد فى الموضوع عصيان خاص ، نحو اكرم كل عالم » . « 1 »
براى مثال ، در جايى كه مولا مىگويد : « تمامى علما را اكرام كن » ، اگر تعداد علما بيست نفر باشد و نوزده نفر اكرام شوند ، به تعداد نوزده اكرام ، امر ، امتثال شده و به اندازه يك نفر كه اكرام نشده ، معصيت شده است .
نكته اول :
فرق عموم استغراقى و عام استغراقى اين است كه اصطلاح عموم بيشتر در مفهوم و معناى شامل و فراگير استعمال مىشود و عام بيشتر در لفظ عام به كار برده مىشود .
نكته دوم :
عموم استغراقى ، مقابل عموم بدلى و عموم مجموعى مىباشد كه در هر سه آنها ، عموميت به حسب افراد است ، اما چگونگى شمول آنها بر افراد و تعلق حكم به آنها تفاوت دارد .
فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 8 ، ص ( 133 - 132 ) .
خويى ، ابو القاسم ، محاضرات فى اصول الفقه ، ج 5 ، ص 151 .
نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 2 ، ص 439 .
حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 2 ، ص 366 .
سبزوارى ، عبد الاعلى ، تهذيب الاصول ، ج 1 ، ص 123 .
صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 104 .
فيض ، على رضا ، مبادى فقه و اصول ، ص 219 .
خمينى ، روح الله ، مناهج الوصول الى علم الاصول ، ج 2 ، ص 234 .
خمينى ، روح الله ، تهذيب الاصول ، ج 1 ، ص 463 .
مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص 88 .
عراقى ، ضياء الدين ، نهاية الافكار ، ج 1 ، 2 ، ص 505 .
مجاهد ، محمد بن على ، مفاتيح الاصول ، ص 194 .
محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 1 ، ص 304 .
عموم استيعابى
عموم استيعابى
ر . ك : عموم استغراقى
عموم افرادى
عموم افرادى
شمول حكم به حسب افراد موضوع عموم افرادى ، عمومى است كه عموميت آن به لحاظ افراد موضوعش در نظر گرفته مىشود ؛ يعنى شمول آن به حسب افراد است ، مانند : « اكرم كل عالم » كه حكم وجوب اكرام بر روى تمامى افراد عالم رفته است .
نكته اول :
عام افرادى معمولا در مورد لفظ ، و عموم افرادى بيشتر در ارتباط با معنا استعمال مىگردد .
نكته دوم :
در بعضى از كتابها عموم افرادى ، به عموم استغراقى ، مجموعى و بدلى تقسيم شده است . « 1 * »
ولايى ، عيسى ، فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول ، ص 241 .
مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص 87 .
ميرزاى قمى ، ابو القاسم بن محمد حسن ، قوانين الاصول ، ج 1 ، ص 192 .
مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 174 .
حايرى ، عبد الكريم ، درر الفوائد ، ص 216 .
عموم بدلى
عموم بدلى
شمول حكم نسبت به افراد موضوع به صورت بدليت به مفهوم عامى كه شمول آن بر افراد و مصاديق خارجىاش به صورت بدل مىباشد ، عموم بدلى گفته مىشود ؛ يعنى متعلق حكم عام ، فردى نامعين از افرادى است كه مفهوم بر آنها صدق مىكند ، نه همه افراد ؛ به بيان ديگر ، عمومى كه فرد غير معينى از آن ، موضوع حكم قرار مىگيرد ، عموم بدلى نام دارد ؛ مثل اينكه گفته شود « اكرم عالما » .
نيز ر . ك : عام بدلى .
ولايى ، عيسى ، فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول ، ص 242 .
خمينى ، روح الله ، مناهج الوصول الى علم الاصول ، ج 2 ، ص 234 .
خمينى ، روح الله ، تهذيب الاصول ، ج 1 ، ص 463 .
( 1 ) . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 139 . ( 1 * ) . نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 1 ، ص 446 .