فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى ) — الصفحة ٥٦٣

عام كتابى

شده است كه نسبت به هر فردى از افراد عام ، حكمى مستقل و اطاعت و عصيان جداگانه‌اى مطرح است ؛ براى مثال ، اگر مولا بگويد : « اكرم كل فقيه » معنايش اين است كه اگر زيد فقيه اكرام شود يك اطاعت محقق شده است و اگر تعداد فقيهان برفرض بيست نفر باشد و همه به جز يك نفر از آنها اكرام شوند ، نوزده امتثال تحقق يافته و يك معصيت رخ داده است .

نكته اول :

فرق عموم استغراقى و عام استغراقى اين است كه عموم ، بيشتر در مورد معنا و عام در مورد لفظ به كار مىرود .

نكته دوم :

عام استغراقى ، مقابل عام بدلى و عام مجموعى مىباشد كه در هر سه آنها عموميت به حسب افراد است اما چگونگى شمول آنها بر افراد و نيز تعلق حكم به آنها در هريك با ديگرى تفاوت دارد .

نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 1 ، ص 443 .

مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص 87 .

خمينى ، روح اللّه ، مناهج الوصول الى علم الاصول ، ج 2 ، ص 211 .

سبزوارى ، عبد الاعلى ، تهذيب الاصول ، ج 1 ، ص 149 .

محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 1 ، ص 211 و 302 .

مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 173 .

مشكينى ، على ، تحرير المعالم ، ص 101 .

فيض ، على رضا ، مبادى فقه و اصول ، ص 218 .

ولايى ، عيسى ، فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول ، ص 241 .

آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 253 .

مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 139 .

فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 3 ، ص 355 .

فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 7 ، ص ( 607 - 606 ) .

صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 104 .

عام افرادى

عام افرادى

لفظ مفيد شمول حكم به حسب افراد موضوع عام افرادى ، مقابل عام احوالى بوده و به عامى گفته مىشود كه شمول و سريان آن به حسب افرادش لحاظ مىشود ، مانند :

« اكرم كل فقيه » كه حكم اكرام بر روى تك‌تك افراد فقيه رفته است ؛ در مقابل مواردى كه شمول آنها نسبت به افراد ، لحاظ نمىشود .

فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 3 ، ص 355 .

فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 7 ، ص 584 .

مشكينى ، على ، تحرير المعالم ، ص ( 101 - 100 ) .

مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 174 .

مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص 87 .

محمدى ، ابو الحسن ، مبانى استنباط حقوق اسلامى يا اصول فقه ، ص 84 .

رشاد ، محمد ، اصول فقه ، ص 143 .

شهابى ، محمود ، تقريرات اصول ، جزء 2 ، ص 85 .

صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 104 .

عام بدلى

عام بدلى

لفظ مفيد شمول حكم نسبت به افراد موضوع به صورت بدليت عام بدلى ، عامى است كه شمول آن بر افراد و مصاديقش به صورت بدليت مىباشد ؛ يعنى متعلق حكم عام ، فردى نامعين از افراد عام است نه همه افراد ؛ به بيان ديگر ، حكم روى فرد نامعينى از افراد عام رفته است .

در اين نوع عام ، هريك از افراد عام كه تحقق پيدا كند ، اطاعت امر مولا حاصل مىشود و انجام فرد ديگرى لازم نيست ؛ براى مثال ، وقتى گفته شود : « اكرم ايّ رجل شئت » ، معنايش اين است كه با اكرام يك مرد ، امر مولا اطاعت مىشود ، خواه آن مرد زيد باشد يا عمرو يا غير آنها .

نكته :

تفاوت عموم و عام بدلى در اين است كه عام بدلى بيشتر ناظر به لفظ ، و عموم بدلى ناظر به معنا است ، هرچند به جاى يكديگر نيز به كار مىرود .

آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 253 .

شهابى ، محمود ، تقريرات اصول ، جزء 1 ، ص 85 .

فيض ، على رضا ، مبادى فقه و اصول ، ص ( 219 - 218 ) .

نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 1 ، ص 443 .

مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص 87 .

محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 1 ، ص 303 .

مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 173 .

مشكينى ، على ، تحرير المعالم ، ص 100 .

خمينى ، روح اللّه ، مناهج الوصول الى علم الاصول ، ج 2 ، ص 236 .

خمينى ، روح اللّه ، تهذيب الاصول ، ج 1 ، ص 461 .

محمدى ، ابو الحسن ، مبانى استنباط حقوق اسلامى يا اصول فقه ، ص 85 .

عراقى ، ضياء الدين ، نهاية الافكار ، ج 2 ، 1 ، ص 505 .

مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص 87 .

فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 3 ، ص 356 .

فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 7 ، ص ( 608 - 607 ) .

صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 104 .

عام شمولى

عام شمولى

ر . ك : عام استغراقى

عام قرآن

عام قرآن

ر . ك : عام كتابى

عام كتابى

عام كتابى

آيه قرآنى دلالت‌كننده بر عموم عام كتابى ، به معناى آيه‌اى از قرآن كريم است كه در آن از ادوات عموم استفاده شده و داراى عموم مفهومى است ، مانند