فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى ) — الصفحة ٥٤٥
طريقيت
« كافى » و « محقق اول » در « معتبر » ، اين روش را بيان كرده‌اند .
جناتى ، محمد ابراهيم ، منابع اجتهاد ( از ديدگاه مذاهب اسلامى ) ، ص 202 .
آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 231 .
انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص 83 .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص ( 102 - 101 ) .
محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 3 ، ص ( 212 - 211 ) .
حيدرى ، على نقى ، اصول الاستنباط ، ص 192 .
مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص 400 .
طريق خاص ابتدايى
طريق خاص ابتدايى
ر . ك : اماره تأسيسى
طريق قاعده لطف
طريق قاعده لطف
كشف رأى معصوم عليه السّلام به واسطه اتفاق آراى فقهاى يك عصر ، به ضميمه قاعده لطف طريق لطف ، يكى از طرق كاشفيت اجماع بوده و به اين معنا كه هرگاه علماى عصرى بر حكمى اتفاق‌نظر داشته باشند هرچند امام عليه السّلام در ميان آنان نباشد لازم است اين اتفاق حجت باشد ، چون براساس قاعده لطف ، قول امام عليه السّلام با چنين اجماعى ملازم است ، زيرا اگر اجماع‌كنندگان راه خطا رفته باشند ، از نظر عقلى بر امام عليه السّلام ( كه حافظ احكام الهى به شمار مىآيد ) واجب است به هر شكلى كه شده اگرچه با اختلاف انداختن در ميان علما آنان را به خطاى خود متوجه نموده و اجماع را از ميان ببرد و در نتيجه ، مردم را از گمراهى نجات دهد .
ويژگىهاى اين شيوه عبارت است از :
1 . به زمان معصوم عليه السّلام اختصاص ندارد و در هر عصرى قابل تحقق و استدلال است ؛
2 . مخالفت اقليت شناخته شده يا ناشناخته ، به حال اين اجماع مضر نيست ، به شرط اينكه :
أ ) يقين داشته باشد كه امام عليه السّلام در ميان اين اقليت وجود ندارد ؛
ب ) دليل قاطعى بر صحت فتواى اين گروه اقليت وجود نداشته باشد ، و گرنه مخالفت آنان ، به اجماع ضرر خواهد زد .
3 . در اين روش ، وجود عالمان ناشناخته شرط نيست ، بلكه اگر تمام علماى عصر هم شناخته شده باشند ، اين قاعده جارى مىباشد ؛
4 . اگر آيه ، خبر متواتر يا خبر واحدى همراه با قرائن قطعى مخالف اين اجماع باشد ، اين اجماع اثرى نداشته و از رأى معصوم عليه السّلام كشف نمىكند .
نكته :
اين طريق را مرحوم « شيخ طوسى » ابتدا در علم كلام و سپس در علم اصول فقه در كتاب « عدة الاصول » مطرح نموده و سپس برخى همچون مرحوم « فخر الدين » فرزند « علامه » و « محقق ثانى » و « شهيد اول » از اين روش پيروى نموده‌اند .
نيز ر . ك : اجماع لطفى .
محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 3 ، ص ( 214 - 212 ) .
جناتى ، محمد ابراهيم ، منابع اجتهاد ( از ديدگاه مذاهب اسلامى ) ، ص ( 207 - 203 ) .
انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص 83 .
آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 334 .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 102 .
غراوى ، محمد عبد الحسن محسن ، مصادر الاستنباط بين الاصوليين و الاخباريين ، ص 172 .
فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 4 ، ص 245 .
فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 10 ، ص 306 .
حيدرى ، على نقى ، اصول الاستنباط ، ص 192 .
طريق لطف
طريق لطف
ر . ك : طريق قاعده لطف
طريقه عقلاء
طريقه عقلاء
ر . ك : سيره عقلا
طريقيت
طريقيت
طريق بودن قطع و اماره براى كشف حكم واقعى طريقيت ، به معناى طريق و راه بودن قطع و اماره براى كشف واقع و نشان دادن حكم واقعى به مكلف است .
توضيح :
جمهور اصوليون شيعى بر اين باورند كه خداوند در عالم واقع لوح محفوظ احكامى دارد كه در حق همگان ثابت است .
براى رسيدن به واقع و احكام واقعى ، راه‌ها و اسبابى وجود دارد ، همچون قطع و ظن معتبر ( اماره ) كه صفت طريقيت به واقع را دارند ، هرچند طريقيت قطع ، ذاتى بوده ( بنا به نظر مشهور اصولىها ) و طريقيت ظن ، غير ذاتى و جعلى است .
نكته اول :
طريقيت قطع به واقع ، تام و كامل است ، ولى طريقيت ظن ، ناقص بوده و شارع تعبدا در مورد امارات و ظنون معتبر ، آن را كامل نموده است .
نكته دوم :
صفت طريقيت ، گاهى مورد توجه قرار نمىگيرد در موارد قطع طريقى و گاهى مورد توجه مستقل قرار مىگيرد در موارد قطع موضوعى طريقى .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 42 .
مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 138 .
انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص 3 .
سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 3 ، ص 20 .
صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 172 .