فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى ) — الصفحة ٥٤٢
ضماير مخاطب
ضرر اخروى
ضرر اخروى
عذابهاى سراى آخرت ضرر اخروى ، مقابل ضرر دنيوى بوده و مراد از آن ، عقوبتها و عذابهايى است كه در سراى آخرت به سبب گناهان و نافرمانىهاى شخص معصيت كار به وى مىرسد و موجب رنج ، مشقت و زحمت او مىگردد .
نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 3 ، ص 217 .
انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص 176 .
مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 3 ، ص 79 .
خمينى ، روح اللّه ، تهذيب الاصول ، ج 2 ، ص 458 و 461 .
ضرر دنيوى
ضرر دنيوى
هرگونه زحمت و سختى وارد بر انسان در دنيا ضرر دنيوى ، مقابل ضرر اخروى ، و به معناى هرگونه رنج ، زحمت ، سختى ، ناراحتى ، مشقت ، فشار و تنگنايى است كه در دنيا بر انسان وارد مىگردد و با طبيعت وى سازگارى ندارد .
نكته :
در اينكه « عدم نفع » از مصاديق ضرر است يا خير اختلاف وجود دارد .
نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 3 ، ص 217 .
انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص 176 .
مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 3 ، ص 79 .
فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 5 ، ص 179 .
ضروريات
ضروريات
ر . ك : مصالح ضرورى
ضماير
ضماير
اسمهاى جانشين اسم ظاهر ضماير ، جمع ضمير و ضمير اسمى است كه جانشين اسم ظاهرى شده كه قبلا در كلام آورده شده است ؛ بنابراين ، آوردن ضمير ، گوينده و نويسنده را از آوردن دوباره اسم بىنياز مىنمايد ، مانند « هو » ، « انت » ، « انا » .
در كتاب « كشاف اصطلاحات الفنون » آمده است :
« الضمير و يسمى بالمضمر ايضا اسم كنّى به عن متكلم او مخاطب او غائب تقدم ذكره بوجه ما . . . » . « 1 »
نكته :
اصولىها ، درباره وضع ضماير اختلاف دارند ؛ بعضى مانند مرحوم « آخوند » وضع ، موضوع له و مستعمل فيه را در ضماير مانند حروف عام و جزئيت را ناشى از نحوه استعمال مىدانند ؛ برخى ديگر مانند مرحوم « مظفر » وضع را عام و موضوع له را خاص مىدانند و بعضى ديگر مانند مرحوم « نايينى » وضع و موضوع له را عام و مستعمل فيه را خاص مىدانند .
نيز ر . ك : وضع ضماير .
محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 1 ، ص 48 .
نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 2 ، 1 ، ص 54 .
خويى ، ابو القاسم ، محاضرات فى اصول الفقه ، ج 1 ، ص 90 .
سجادى ، جعفر ، فرهنگ معارف اسلامى ، ج 3 ، ص 191 .
فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 1 ، ص 68 .
مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 1 ، ص 56 .
آذرى قمى ، احمد ، تحقيق الاصول المفيدة فى اصول الفقه ، ج 1 ، ص 141 .
ضماير غايب
ضماير غايب
اسمهاى جانشين اسامى ظاهر دلالتكننده بر اشخاص غير مورد خطاب ضماير غايب ، به اسمهايى گفته مىشود كه جاى اسمهاى ظاهرى قرار مىگيرد كه قبلا در كلام آورده شده . و بر شخص يا شيئى دلالت مىكند كه در مجلس خطاب حضور ندارد ، مثل : « هو » و « هى » .
نيز ر . ك : وضع ضماير غايب .
مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 1 ، ص 57 .
خويى ، ابو القاسم ، محاضرات فى اصول الفقه ، ج 1 ، ص 90 .
خمينى ، روح اللّه ، مناهج الوصول الى علم الاصول ، ج 1 ، ص 96 .
فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 1 ، ص 69 .
ضماير متكلم
ضماير متكلم
اسمهاى جانشين اسامى ظاهر دلالتكننده بر شخص متكلّم ضمير متكلم ، جاى اسم ظاهرى مىنشيند كه قبلا در كلام آورده شده و بر شخص متكلم دلالت مىنمايد ، مثل : « انا » و « نحن » .
نيز ر . ك : وضع ضماير متكلم .
خويى ، ابو القاسم ، محاضرات فى اصول الفقه ، ج 1 ، ص 91 .
مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 1 ، ص 56 .
خمينى ، روح اللّه ، مناهج الوصول الى علم الاصول ، ج 1 ، ص 98 .
ضماير مخاطب
ضماير مخاطب
اسمهاى جانشين اسامى ظاهر دلالتكننده بر اشخاص مورد خطاب ضمير مخاطب ، اسمى است كه جاى اسم ظاهرى قرار گرفته كه قبلا در كلام آورده شده و بر شخص يا اشخاصى دلالت مىكند كه مورد خطاب متكلم مىباشد ، مانند : « انت » ، « انتما » ، « انتم » .
نيز ر . ك : وضع ضماير مخاطب .
خويى ، ابو القاسم ، محاضرات فى اصول الفقه ، ج 1 ، ص 91 .
مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 1 ، ص 56 .
خمينى ، روح اللّه ، مناهج الوصول الى علم الاصول ، ج 1 ، ص 98 .
( 1 ) . تهانوى ، محمد اعلى بن على ، كشاف اصطلاحات الفنون و العلوم ، ج 2 ، ص 884 .