فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى ) — الصفحة ٤٩٤
سيره صحابه
ولى عرف را در ناحيه تبيين مفاهيم و موضوعات شرعى حجت دانسته و از صدر اسلام به آن اعتبار داده‌اند .
نزد اهل سنت ، عرف در حدود نيمه قرن دوم هجرى به عنوان منبع مستقل براى شناخت احكام شرعى پذيرفته شده است . برخى اعتقاد دارند نخستين كسى كه عرف را در شناخت احكام شرعى در حوزه استنباط و اجتهاد پذيرفت « ابو حنيفه » و بعد از او « مالك بن انس » بود و از آن زمان به بعد اهل سنت به‌طور گسترده از راه عرف و مصالح مرسله به استنباط احكام شرعى دست زدند .
طباطبايى حكيم ، محمد تقى ، الاصول العامة للفقه المقارن ، ص 423 .
جناتى ، محمد ابراهيم ، منابع اجتهاد ( از ديدگاه مذاهب اسلامى ) ، ص 399 .
سير تحول اصول فقه
سير تحول اصول فقه
ر . ك : تاريخ اصول فقه
سير علم اصول
سير علم اصول
ر . ك : تاريخ اصول فقه
سيره
سيره
عادت مستمرّ مردم يا گروهى خاص بر انجام يا ترك كارى كلمه « سيره » اسم مصدر از ماده « سير » و بر وزن « فعله » است ، كه در زبان عربى بر نوع دلالت مىكند ؛ براى مثال ، « جلسه » به معناى نشستن ، ولى « جلسه » به معناى سبك و نوع نشستن مىباشد ؛ بنابراين « سير » يعنى رفتار ، ولى « سيره » يعنى نوع و سبك رفتار .
سيره در اصطلاح ، يعنى استمرار روش و شيوه مستمر عملى در ميان مردم بر انجام كارى و يا ترك عملى . و اگر مراد از مردم ( ناس ) همه عقلا باشد ، اين سيره را سيره عقلا و اگر همه مسلمين يا پيروان مذهب و يا گروهى خاص از مسلمانان باشد آن را سيره متشرعه مىنامند .
نكته :
سيره عقلايى گاهى براى اثبات حكم واقعى به كار مىرود ، مانند سيره عقلا بر اين امر كه حيازت سبب ملكيت است و يا احراز رضايت قلبى مجوز تصرف در مال غير است هرچند او اذن زبانى بر تصرف نداده باشد ؛ مثال اول براى احكام وضعى و مثال دوم براى احكام تكليفى است .
و گاهى سيره عقلايى براى اثبات حكم ظاهرى به كار مىرود ، مانند سيره عقلا بر اينكه قول لغوى ، ظواهر كتاب ، خبر ثقه و غير اين‌ها حجت مىباشد .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 159 .
صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 127 .
محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 3 ، ص 327 .
جناتى ، محمد ابراهيم ، منابع اجتهاد ( از ديدگاه مذاهب اسلامى ) ، ص 413 .
مختارى مازندرانى ، محمد حسين ، فرهنگ اصطلاحات اصولى ، ص 145 .
طباطبايى حكيم ، محمد تقى ، الاصول العامة للفقه المقارن ، ص 199 .
سيره اسلامى
سيره اسلامى
ر . ك : سيره متشرعه
سيره اصحاب ائمه عليهم السّلام
سيره اصحاب ائمه عليهم السّلام
عادت مستمر اصحاب ائمه عليهم السّلام بر فعل يا ترك كارى سيره اصحاب ائمه عليهم السّلام ، كه در حقيقت ، نوعى از سيره متشرعه به شمار مىآيد ، به معناى طريقه و روشى مستمر است كه اصحاب ائمه عليهم السّلام در عمل ، به آن ملتزم بوده و بناى عملى خود را برآن قرار داده‌اند ، مانند سيره اصحاب بر « اخفات » در نماز ظهر جمعه ، و عمل نمودن به خبر ثقه .
نيز ر . ك : سيره متشرعه .
ايروانى ، باقر ، الحلقة الثالثة فى اسلوبها الثانى ، ج 4 ، ص ( 371 - 370 ) .
صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 4 ، ص 238 .
محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 3 ، ص 333 .
مجاهد ، محمد بن على ، مفاتيح الاصول ، ص 346 .
سيره زمان تشريع
سيره زمان تشريع
ر . ك : سيره معاصر معصوم عليه السّلام
سيره زمان معصوم عليه السّلام
سيره زمان معصوم عليه السّلام
ر . ك : سيره معاصر معصوم عليه السّلام
سيره شرعى
سيره شرعى
ر . ك : سيره متشرعه
سيره صحابه
سيره صحابه
عادت عملى صحابه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بر فعل يا ترك كارى سيره صحابه ، بناى عملى مستمر صحابه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله بر انجام و يا ترك كارى است .
بحث سيره صحابه و حجيت آن بيشتر نزد اهل سنت مطرح است ، زيرا آنها از همان ابتدا راه رسيدن به سنت پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله را با گفتن « حسبنا كتاب اللّه » به روى خود بستند و از عترت آن حضرت كه معصومان و امامان امت اسلامى عليهم السّلام بودند ، چشم پوشيدند و به ناچار براى استنباط احكام ، به سيره صحابه روآوردند . از نظر شيعه مسلّم است كه اگر سيره صحابه مورد رضايت و تأييد شارع و پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله باشد ، حجيت دارد ، و گرنه ، به‌خودىخود هيچ‌گونه اعتبار و حجيتى ندارد .
نكته :
اهل سنت سيره صحابه را به‌طور مستقل حجت مىدانند ، اما شيعه معتقد است سيره صحابه از باب سيره متشرعه است و در صورتى كه از قول معصوم عليه السّلام كشف نمايد حجت است .
جناتى ، محمد ابراهيم ، منابع اجتهاد ( از ديدگاه مذاهب اسلامى ) ، ص ( 84 - 80 ) .