فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى ) — الصفحة ٤٦١
دلالت نهى ارشادى بر فساد
شىء » كه دلالت مفهومى آن اين است كه « اذا لم يبلغ كرا يتنجس » .
در اينكه مفهوم ، صفت دلالت است يا صفت مدلول ، اختلاف وجود دارد ؛ بعضى همانند مرحوم « بروجردى » آن را صفت مدلول و برخى ديگر صفت دلالت مىدانند . برخى نيز آن را امر نسبى به شمار مىآورند .
نكته :
در حجيت دلالت مفهومى اختلاف وجود دارد .
نيز ر . ك : مفاهيم .
بروجردى ، حسين ، نهاية الاصول ، ج 1 ، ص 290 .
حسن ، خليفه بابكر ، مناهج الاصوليين ، ص 124 .
خمينى ، روح اللّه ، مناهج الوصول الى علم الاصول ، ج 2 ، ص 178 .
خويى ، ابو القاسم ، محاضرات فى اصول الفقه ، ج 5 ، ص 144 .
ولايى ، عيسى ، فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول ، ص 324 .
نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 1 ، ص 414 .
ميرزاى قمى ، ابو القاسم بن محمد حسن ، قوانين الاصول ، ج 1 ، ص 304 .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص ( 112 - 111 ) .
زحيلى ، وهبه ، اصول الفقه الاسلامى ، ج 1 ، ص 361 .
مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص 20 .
سجادى ، جعفر ، فرهنگ معارف اسلامى ، ج 4 ، ص 394 .
دلالت منطوقى
دلالت منطوقى
دلالت لفظ بر معناى مستقيم آن دلالت منطوقى ، از اقسام دلالت لفظى و مقابل دلالت مفهومى بوده و عبارت است از دلالت لفظ و كلام بر مدلول مستقيم خود ، مانند جمله : « اذا بلغ الماء قدر كر لا ينجسه شىء » كه منطوق آن ، عدم تنجس آب كر هنگام برخورد با نجاست است .
نكته :
در اينكه دلالت منطوقى شامل دلالت مطابقى است ، اختلاف وجود ندارد ، اگرچه در شمول آن بر دلالت تضمنى اختلاف است .
ولى در اينكه آيا منطوق ، صفت دلالت است يا مدلول ، اختلاف وجود دارد ؛ برخى همچون مرحوم « بروجردى » و نيز « آمدى جوينى » از اهل سنت ، منطوق را از صفات مدلول مىدانند و به همين علت اتصاف دلالت به منطوق در نزد ايشان بالعرض است .
برخى ديگر ، مانند « ابن حاجب » معتقدند منطوق از نوع دلالت است و به همين دليل در تعريف گفتهاند :
« ما دل عليه اللفظ فى محل النطق . . . سواء ذكر الحكم و نطق به ام لا » .
برخى ديگر بر اين باورند كه اتصاف دلالت يا اتصاف مدلول به منطوق يا مفهوم ، به حسب اعتبار است و ازاينرو ، يك امر اضافى است .
زهير المالكى ، محمد ابو النور ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 93 .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 111 .
خمينى ، روح اللّه ، مناهج الوصول الى علم الاصول ، ج 2 ، ص 178 .
خويى ، ابو القاسم ، محاضرات فى اصول الفقه ، ج 5 ، ص 144 .
بروجردى ، حسين ، نهاية الاصول ، ص 292 .
سبزوارى ، عبد الاعلى ، تهذيب الاصول ، ج 1 ، ص 105 و 117 .
سجادى جعفر ، فرهنگ معارف اسلامى ، ج 4 ، ص ( 394 - 393 ) .
دلالت منطوقى صريح
دلالت منطوقى صريح
ر . ك : دلالت صريحى
دلالت منطوقى غير صريح
دلالت منطوقى غير صريح
ر . ك : دلالت سياقى
دلالت نفسى
دلالت نفسى
ر . ك : دلالت تصديقى
دلالت نهى ارشادى بر فساد
دلالت نهى ارشادى بر فساد
بحث از مدلول نهى ارشادى در عبادات و معاملات دلالت نهى ارشادى بر فساد ، مقابل دلالت نهى مولوى بر فساد بوده و در مواردى است كه نهى ارشادى مولا به عبادت يا معاملهاى تعلق گيرد ، كه در اين صورت ، بحث مىشود كه آيا اين نهى بر فساد دلالت مىكند يا نه .
اصوليون اعتقاد دارند نهى در اين مورد بر فساد دلالت مىكند ، زيرا نهى ارشادى ، بر نبودن شرط يا جزء و يا وجود مانع در عبادت يا معامله دلالت دارد ،
مثل اينكه مولا بگويد : « لا تصلّ به غير سورة » و يا بگويد :
« دعى الصلاة ايام أقرائك » و يا بگويد : « لا تبع بيع الغرر » ، كه بر جزء بودن سوره و شرط بودن طهارت در نماز و نيز مانع بودن غرر در بيع دلالت مىنمايند و ازاينرو ، بر فساد نماز بدون سوره و طهارت و بطلان بيع غررى نيز دلالت دارد .
در كتاب « تحرير العالم » آمده است :
« و اما النهى الارشادى فلا اشكال فى دلالته على فساد المنهى عنه فى العبادات و المعاملات و غيرهما ، فانه اذا قال : لا تصلّ به غير سورة ، او لا تصل به غير وضوء او لا تكلم فى صلاتك او لا تستدبر بالذبيحة القبلة ، فالغرض : الارشاد الى وجود نقص فى العمل من حيث الجزء او الشرط او وجود مانع فيه مفسدة و هذا معنى الدلالة على الفساد » . « 1 »
نكته :
گاهى نهى ارشادى ، به كمى ثواب عمل ارشاد دارد نه به فساد آن ، مثل : « لا صلاة لجار المسجد الا فى المسجد » .
عراقى ، ضياء الدين ، نهاية الافكار ، ج 1 ، ص 457 .
طباطبايى قمى ، تقى ، آراؤنا فى اصول الفقه ، ج 1 ، ص ( 286 - 285 ) .
محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 2 ، ص 334 .
( 1 ) . مشكينى ، على ، تحرير المعالم ، ص 87 .