فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى ) — الصفحة ٤٤٥
خبر مشهور
برخى از قرائن قطعى عبارتاند از :
1 . موافقت خبر با دلالت عقلى قطعى ؛
2 . موافقت خبر با نص كتاب ؛
3 . موافقت خبر با سنت قطعى ؛
4 . موافقت خبر با اجماع .
از آنجا كه علم نزد اصولىها حجيت ذاتى دارد و خبر واحد محفوف به قرينه قطعى نيز علمآور است ، همه آنها بر حجيت آن اتفاق كردهاند .
طباطبايى حكيم ، محمد تقى ، الاصول العامة للفقه المقارن ، ص 196 .
محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 3 ، ص 136 .
مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص 416 .
ايروانى ، باقر ، الحلقة الثالثة فى اسلوبها الثانى ، ج 2 ، ص 89 .
حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 3 ، ص 206 .
اعتمادى ، مصطفى ، موضح القوانين ، ص 27 .
خبر مرسل
خبر مرسل
خبر واحد فاقد سلسله سند يا ناقص به سبب حذف بعضى راويان خبر مرسل ، كه مقابل خبر مسند مىباشد ، خبر واحدى است كه همه يا برخى از راويان آن از سلسله سند حذف و اتصال اسناد آن به معصوم عليه السّلام قطع شده باشد ؛ فرقى ندارد كه نام راوى يا راويان از ابتداى سلسله سند يا از وسط و يا از آخر آن حذف شده باشد . خبر مرسل به اين معنا ، حديث مرسل ، منقطع و معضل را در اصطلاح اهل حديث شامل مىشود .
در اينكه خبر مرسل حجت است يا نه ، ميان علماى اهل سنت و نيز شيعه اختلاف وجود دارد .
كسانى كه خبر مرسل را حجت مىدانند ، براى آن شرايطى ذكر كردهاند .
زهير المالكى ، محمد ابو النور ، اصول الفقه ، ج 3 ، ص 162 .
مجاهد ، محمد بن على ، مفاتيح الاصول ، ص 337 .
جناتى ، محمد ابراهيم ، منابع اجتهاد ( از ديدگاه مذاهب اسلامى ) ، ص 165 .
فضلى ، عبد الهادى ، مبادى اصول الفقه ، ص ( 31 - 29 ) .
ابو زهره ، محمد ، اصول الفقه ، ص 102 .
حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 3 ، ص 271 .
محمدى ، ابو الحسن ، مبانى استنباط حقوق اسلامى يا اصول فقه ، ص 169 .
خبر مستفيض
خبر مستفيض
ر . ك : خبر مشهور
خبر مسند
خبر مسند
خبر داراى سلسله اسناد كامل خبر مسند ، مقابل خبر مرسل بوده و به خبرى گفته مىشود كه در سند آن اسامى همه راويان از زمان معصوم عليه السّلام تا اكنون ، آورده شده و هيچيك حذف نشده است .
بحث از حجيت خبر مسند ، در چارچوب بحث حجيت خبر واحد قرار مىگيرد . گروهى از عالمان اصولى شيعه ، مانند مرحوم « شيخ طوسى » خبر مسند را حجت مىدانند ، اما گروه ديگرى ، مانند مرحوم « سيد مرتضى » و پيروان او ، « ابن زهره » ، « ابن براج » و « ابن ادريس » آن را معتبر نمىدانند .
عالمان سنى به جز اهل حديث نيز در اين باره دو ديدگاه دارند ، ولى عالمان اخبارى شيعى و اهل حديث از اهل سنت به اتفاق آن را معتبر مىدانند .
خبر مسند بر دو قسم است : خبر مسند معتبر و خبر مسند غير معتبر .
ميرزاى قمى ، ابو القاسم بن محمد حسن ، قوانين الاصول ، ج 1 ، ص 486 .
جناتى ، محمد ابراهيم ، منابع اجتهاد ( از ديدگاه مذاهب اسلامى ) ، ص 165 .
فضلى ، عبد الهادى ، مبادى اصول الفقه ، ص 29 .
ابو زهره ، محمد ، اصول الفقه ، ص 102 .
محمدى ، ابو الحسن ، مبانى استنباط حقوق اسلامى يا اصول فقه ، ص 169 .
خبر مشهور
خبر مشهور
خبر داراى بيش از يك يا دو راوى در هر مرتبه سند خبر مشهور ، كه به آن خبر مستفيض هم مىگويند ، مقابل خبر شاذ بوده و به خبرى گفته مىشود كه راويان آن زياد ولى كمتر از حد تواتر مىباشد .
در اينكه تعداد راويان چند نفر بايد باشد تا به خبر آنها مستفيض و يا مشهور گفته شود ، اختلاف است ؛ بيشتر اصوليون معتقدند بايد تعداد راويان هر طبقه از سه نفر كمتر نباشد ، و گرنه ، خبر واحد غير مستفيض مىشود . بعضى از صاحبنظران ، خبر دو نفر را نيز در زمره خبر مشهور آوردهاند .
نكته اول :
اگر راويان خبر در عصر صحابه و يا تابعين ، كمتر از دو يا سه نفر باشند و از قرن چهارم به بعد به تعداد راويان آن خبر افزوده شود ، به آن ، مشهور يا مستفيض اطلاق نمىشود .
نكته دوم :
شهيد ثانى احتمال داده كه خبر مشهور اعم از خبر مستفيض باشد و هم خبر مستفيض و هم هر خبر ديگرى را كه طريق آن متعدد باشد هرچند در وسط سلسله سند شامل گردد . « 1 »
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 151 .
ابو زهره ، محمد ، اصول الفقه ، ص 100 .
فيض ، على رضا ، مبادى فقه و اصول ، ص 32 .
مشكينى ، على ، تحرير المعالم ، ص 159 .
محمدى ، ابو الحسن ، مبانى استنباط حقوق اسلامى يا اصول فقه ، ص 160 .
ولايى ، عيسى ، فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول ، ص 201 .
( 1 ) . حيدر ، محمد صنقور على ، المعجم الاصولى ، ص 564 .