فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى ) — الصفحة ٤٤١
خبر عادل
انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص 125 .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 69 .
صاحب معالم ، حسن بن زين الدين ، معالم الدين و ملاذ المجتهدين ، ص 216 .
شهابى ، محمود ، تقريرات اصول ، ص 110 .
ولايى ، عيسى ، فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول ، ص 199 .
حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 3 ، ص 287 .
محمدى ، ابو الحسن ، مبانى استنباط حقوق اسلامى يا اصول فقه ، ص 168 .
فضلى ، عبد الهادى ، مبادى اصول الفقه ، ص 30 .
فيض ، على رضا ، مبادى فقه و اصول ، ص 32 .
خبر صحيح متأخرين
خبر صحيح متأخرين
خبر داراى سلسله راويان امامى مذهب ، عادل و ضابط خبر صحيح متأخرين ، از اقسام خبر واحد بوده و به خبرى گفته مىشود كه راويان آن در تمام سلسله سند ، امامى ، عادل ، ضابط و متصل به معصوم عليه السّلام باشند ؛ اين تعريف در نزد بيشتر متأخران پذيرفته شده است .
تعريف خبر صحيح در ديدگاه قدما با تعريف آن نزد متأخران تفاوت دارد . از نظر قدما ، خبر صحيح ، خبرى است كه صدور آن از معصوم عليه السّلام از هر راه ممكن ثابت شود .
نزد قدما ، خبر به مقبول و غير مقبول تقسيم مىشود . و تقسيم به صحيح ، حسن ، موثق و ضعيف در كلمات آنها وجود ندارد و در زمان « علامه حلى » يا ، استاد ايشان « سيد بن طاوس » اين تقسيمبندى به وجود آمد . سه قسم اول صحيح ، حسن و موثق نزد قدما خبر مقبول شمرده مىشود .
خبر صحيح نزد اهل سنت نيز تعريف ديگرى دارد .
نكته :
حديث صحيح نزد متأخران ، به صحيح اعلا ، صحيح اوسط و صحيح ادنى تقسيم مىشود . همچنين در كتابهاى علم رجال ، تقسيم به صحيح لذاته و صحيح لغيره نيز آمده است .
نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 2 ، ص 114 .
جناتى ، محمد ابراهيم ، منابع اجتهاد ( از ديدگاه مذاهب اسلامى ) ، ص 114 .
ميرزاى قمى ، ابو القاسم بن محمد حسن ، قوانين الاصول ، ج 1 ، ص 482 .
حيدر ، محمد صنقور على ، المعجم الاصولى ، ص 562 .
خبر ضعيف
خبر ضعيف
خبر داراى يك يا چند راوى متهم به فسق يا مجهول الحال خبر ضعيف ، از اقسام خبر واحد بوده و در اصطلاح متأخران ، به حديثى گفته مىشود كه شرايط حديث صحيح ، حسن و موثق در آن نباشد ، همانند حديثى كه بعضى از راويان آن متهم به فسق شده يا مجهول الحال مىباشند ، هرچند بقيه راويان حديث عادل باشند ؛ به بيان ديگر ، خبر ضعيف ، خبرى است كه همه سلسله سند و يا يكى از راويان آن مورد مذمت قرار گرفته و يا مجهول الحال باشد .
نكته :
خبر ضعيف حجت نيست مگر آنكه شهرت عملى همراه آن باشد كه در اين صورت به آن « مقبوله » مىگويند ، مانند :
مقبوله عمر بن حنظله ، به خصوص اگر اين اشتهار عملى در ميان قدماى اصحاب باشد . در مستحبات و مكروهات ، به خاطر وجود اخبار مستفيضه در اين باره ، از جمله « اخبار من بلغ » ، مىتوان به خبر ضعيف استدلال نمود .
در اصطلاح قدما ، خبر ضعيف به هر خبرى اطلاق مىشود كه نتوان به آن اعتماد كرد ، چه منشأ عدم اعتماد ، عدم نقل آن از اصول روايى معتبر باشد و چه غير آن . « 1 »
صاحب معالم ، حسن بن زين الدين ، معالم الدين و ملاذ المجتهدين ، ص 216 .
صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 175 .
جناتى ، محمد ابراهيم ، منابع اجتهاد ( از ديدگاه مذاهب اسلامى ) ، ص 115 .
سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 3 ، ص 207 .
خبر عادل
خبر عادل
خبر منقول توسط راويان عادل خبر عادل ، كه از اقسام خبر واحد مىباشد ، به خبرى گفته مىشود كه راوى و يا راويان آن داراى صفت عدالت باشند .
از عدالت ، تعريفهاى مختلفى چند شده است ، مشهور آن را چنين تعريف كردهاند :
عدالت ملكهاى نفسانى است كه در انسان رسوخ نموده و در اثر آن ، انسان تقوا را رعايت كرده ، كبائر را ترك نموده و بر انجام گناهان صغيره اصرار نمىكند و آنچه را كه با مروت منافات دارد ، انجام نمىدهد .
نكته :
براى اثبات و احراز صفت عدالت دو راه ارائه شده است :
1 . همنشينى پيوسته با شخص ؛ 2 . اشتهار عدالت او ميان علما و اهل حديث .
صاحب معالم ، حسن بن زين الدين ، معالم الدين و ملاذ المجتهدين ، ص ( 204 - 203 ) .
جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 4 ، ص 499 و 510 .
انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص 119 و 25 .
مشكينى ، على ، تحرير المعالم ، ص 149 .
حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 3 ، ص 227 .
حيدرى ، على نقى ، اصول الاستنباط ، ص 177 .
صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 171 .
مجاهد ، محمد بن على ، مفاتيح الاصول ، ص 331 .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 153 .
( 1 ) . حيدر ، محمد صنقور على ، المعجم الاصولى ، ص 562 .