فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى ) — الصفحة ٤٤٠
خبر صحيح قدما
همه علماى شيعه و اهل سنت به خبر حسن عمل مىكنند ، به جز « ابو حنيفه » و پيروان او كه تنها خبر متواتر را حجت مىدانند .
صاحب معالم ، حسن بن زين الدين ، معالم الدين و ملاذ المجتهدين ، ص 216 .
ولايى ، عيسى ، فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول ، ص 198 .
ايروانى ، باقر ، الحلقة الثالثة فى اسلوبها الثانى ، ج 2 ، ص 52 .
جناتى ، محمد ابراهيم ، منابع اجتهاد ( از ديدگاه مذاهب اسلامى ) ، ص 114 و 166 .
فيض ، على رضا ، مبادى فقه و اصول ، ص 32 .
فضلى ، عبد الهادى ، مبادى اصول الفقه ، ص 31 .
ميرزاى قمى ، ابو القاسم بن محمد حسن ، قوانين الاصول ، ج 1 ، ص 483 .
مشكينى ، على ، تحرير المعالم ، ص 177 .
حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 3 ، ص 287 .
انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص 125 .
محمدى ، ابو الحسن ، مبانى استنباط حقوق اسلامى يا اصول فقه ، ص 168 .
حيدر ، محمد صنقور على ، المعجم الاصولى ، ص 561 .
خبر حسى
خبر حسى
خبر حكايتكننده از سنّت مكشوف به حسّ « شنيدن سخن معصوم يا ديدن فعل او » خبر حسى ، مقابل خبر حدسى بوده و به خبرى گفته مىشود كه اساس آن بر ادراك حسى استوار است ، مثل آنكه شخصى حديثى را از معصوم عليه السّلام شنيده و يا فعلى را از معصوم عليه السّلام ديده و سپس آن را نقل مىكند ؛ به خلاف خبر حدسى كه مبتنى بر استدلال و اجتهاد است .
از شرايط حجيت خبر واحد نزد اصوليون ، حسى بودن آن است . در كتاب « دروس فى علم الاصول » آمده است :
« فيعتبر فى الحجية امران : احدهما ان يكون الخبر حسّيا لا حدسيا و الآخر ان لا يكون مخالفا لدليل قطعى الصدور من الشارع كالكتاب الكريم . . . » . « 1 »
همان ، ج 1 ، ص 273 .
همان ، ج 2 ، ص 172 .
جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 4 ، ص 386 .
خبر رسول
خبر رسول
ر . ك : قول نبى صلّى اللّه عليه و آله
خبر شاذ
خبر شاذ
حديث نقل شده از راوى ثقه ، امّا مخالف روايت مشهور يا روايت اكثر علما خبر شاذ ، مقابل خبر مشهور مىباشد و به حديثى گفته مىشود كه با وجود ثقه بودن راوى آن ، مخالف با روايتى است كه بيشتر راويان آن را نقل كردهاند .
در كتاب « قوانين الاصول » آمده است :
« و هو ما رواه الثقة مخالفا لما رواه الاكثر » . « 1 * »
بنابراين ، خبر شاذ مقابل خبرى است كه شهرت روايى دارد .
براى خبر شاذ تعريفهاى ديگرى نيز شده است .
سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 3 ، ص 207 .
جناتى ، محمد ابراهيم ، منابع اجتهاد ( از ديدگاه مذاهب اسلامى ) ، ص 115 و 168 .
1353 .
خبر صحيح
خبر صحيح
ر . ك : خبر صحيح قدما ، خبر صحيح متأخرين .
خبر صحيح قدما
خبر صحيح قدما
خبر مطمئن به صدور از جانب معصوم عليه السّلام خبر صحيح قدما ، خبرى است كه نسبت به صدور آن از معصوم عليه السّلام اطمينان وجود داشته باشد ، چه منشأ اطمينان ، وثاقت راوى باشد و چه امارات قطعى يا ظنى ديگر .
اين اطمينان ممكن است از راههاى ذيل پديد آيد :
1 . وجود حديث در چند اصل از اصول اربعمائه ( چهارصد كتاب حديثى مرجع كه به نام اصل معروف بوده است ) ؛
2 . تكرار حديث در يك يا دو اصل به طرق معتبر ؛
3 . وجود حديث در يكى از اصول ( كتابهاى روايى مرجع ) اصحاب اجماع يا راويانى كه وثاقت آنها يا عمل به اخبار آنها اجماعى است ؛
4 . وجود حديث در كتابهايى كه اصحاب ائمه عليهم السّلام نوشتهاند و بر امام عليه السّلام عرضه گرديده و امام نيز صحت آنها را تأييد كرده است ؛
5 . وجود حديث در كتابهايى كه نزد پيشينيان از علماى اماميه شهرت داشته و مورد اعتماد بوده است ، چه مؤلف آن امامى باشد چه غير امامى .
تعريفهاى ديگرى نيز براى خبر صحيح قدما ذكر شده است ، از جمله خبرى كه صدور آن از معصوم عليه السّلام معلوم بوده و معارض اقوايى نيز نداشته باشد ، و يا روايتى كه نسبت به صحت مضمون آن قطع وجود دارد ، هرچند صدور آن از معصوم عليه السّلام قطعى نباشد .
نكته :
متأخران ، به دلايل مختلفى ، از روش قدما عدول نمودند ، از جمله اينكه بين صدر سلف و آنان زمان زيادى فاصله شده بود و بعضى از اصول روايى ، به دلايلى چون ممنوعيت استفاده از آنها و خوف دستگير شدن توسط حكومتهاى ظالم كمكم از بين رفت .
ميرزاى قمى ، ابو القاسم بن محمد حسن ، قوانين الاصول ، ج 1 ، ص 482 و 484 .
نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 2 ، ص 114 .
جناتى ، محمد ابراهيم ، منابع اجتهاد ( از ديدگاه مذاهب اسلامى ) ، ص 114 .
( 1 ) . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 293 . ( 1 * ) . ميرزاى قمى ، ابو القاسم بن محمد حسن ، قوانين الاصول ، ج 1 ، ص 486 .