فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى ) — الصفحة ٤٢٧
حقيقت عرفى عام تخصيصى
( باعث و مبعوث ) و يك مبعوث اليه لازم است كه با امر مناسبت دارد .
نيز ر . ك : طلب .
آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 84 .
فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 3 ، ص ( 354 - 336 ) .
حيدر ، محمد صنقور على ، المعجم الاصولى ، ص ( 718 - 717 ) .
حقيقت عرفى
حقيقت عرفى
وضع لفظ براى معناى خاص توسط عرف هرگاه لفظى نزد عرف در معنايى حقيقت پيدا كند به آن حقيقت عرفى مىگويند ؛ به بيان ديگر ، به لفظى كه نزد عرف براى معنايى خاص وضع شده باشد حقيقت عرفى مىگويند ، مانند : لفظ « دابّه » كه در لغت به معناى جنبنده است ، اما نزد عرف به معناى چارپا مىآيد .
مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 118 .
منصورى ، خليل رضا ، نظرية العرف و دورها فى عملية الاستنباط ، ص 52 .
طباطبايى حكيم ، محمد تقى ، الاصول العامة للفقه المقارن ، ص 42 .
محمدى ، ابو الحسن ، مبانى استنباط حقوق اسلامى يا اصول فقه ، ص 38 .
فخر رازى ، محمد بن عمر ، المحصول فى علم اصول الفقه ، ج 1 ، ص 286 .
محقق حلى ، جعفر بن حسن ، معارج الاصول ، ص 51 .
زهير المالكى ، محمد ابو النور ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 37 .
حقيقت عرفى خاص
حقيقت عرفى خاص
وضع لفظ براى معناى خاص توسط عرف خاص حقيقت عرفى خاص ، مقابل حقيقت عرفى عام بوده و عبارت از لفظى است كه در ميان عرف خاص گروه يا صنفى خاص و يا قبيلهاى معين براى معنايى وضع شده و در آن معنا به كار مىرود ، بهگونهاى كه اصطلاح گرديده است ، مثل : كلمه نصب ، رفع و جر در عرف نحوىها ، يا جوهر و عرض نزد منطقىها .
نكته :
بهطور معمول ، لفظ بر اثر كثرت استعمال در ميان عرفى خاص ، از معناى لغوى به معناى جديد نقل پيدا مىكند .
غزالى ، محمد بن محمد ، المستصفى من علم الاصول ( به ضميمه فواتح الرحموت بشرح مسلم الثبوت ) ، ج 1 ، ص 203 .
فخر رازى ، محمد بن عمر ، المحصول فى علم اصول الفقه ، ج 1 ، ص 296 .
زحيلى ، وهبه ، اصول الفقه الاسلامى ، ج 1 ، ص 293 .
اعتمادى ، مصطفى ، موضح القوانين ، ص 15 .
محمدى ، ابو الحسن ، مبانى استنباط حقوق اسلامى يا اصول فقه ، ص 34 .
حقيقت عرفى خاص تخصصى
حقيقت عرفى خاص تخصصى
وضع تعيّنى لفظ براى معناى خاص توسط عرف خاص حقيقت عرفى خاص تخصصى ، مقابل حقيقت عرفى خاص تخصيصى بوده و به اين معنا است كه در ميان عدهاى خاص ( عرف خاص ) يك لفظ به كمك قرينه در غير معناى لغوى خود استعمال شود و بر اثر زيادى استعمال ، در آن معناى جديد ، حقيقت گردد ، بهگونهاى كه بدون قرينه نيز در آن معنا به كار رود .
اعتمادى ، مصطفى ، موضح القوانين ، ص 15 .
حقيقت عرفى خاص تخصيصى
حقيقت عرفى خاص تخصيصى
وضع تعيينى لفظ براى معناى خاص توسط عرف خاص حقيقت عرفى خاص تخصيصى ، مقابل حقيقت عرفى خاص تخصصى بوده و به اين معنا است كه فردى از عرف خاص ، يك لفظ را با وضع تعيينى در يك معناى معين وضع نمايد و سپس آن لفظ در ميان آن عرف خاص در آن معناى حقيقى استعمال گردد .
اعتمادى ، مصطفى ، موضح القوانين ، ص 15 .
حقيقت عرفى عام
حقيقت عرفى عام
وضع لفظ براى معناى خاص توسط عرف عام حقيقت عرفى عام ، مقابل حقيقت عرفى خاص بوده و به اين معنا است كه لفظى در نزد عرف عام ( مقابل عرف خاص ) از راه وضع تعيينى يا تعينى ، در معنايى غير از معناى لغوى خود حقيقت پيدا كند ، مثل : لفظ « دابّه » كه در لغت براى دلالت بر هر جاندارى كه روى زمين راه مىرود وضع شده است ، ولى مردم آن را تنها براى حيوان چهارپا به كار مىبرند .
غزالى ، محمد بن محمد ، المستصفى من علم الاصول ( به ضميمه فواتح الرحموت بشرح مسلم الثبوت ) ، ج 1 ، ص 203 .
محمدى ، ابو الحسن ، مبانى استنباط حقوق اسلامى يا اصول فقه ، ص 35 .
حقيقت عرفى عام تخصصى
حقيقت عرفى عام تخصصى
وضع تعيّنى لفظ براى معناى خاص توسط عرف عام حقيقت عرفى عام تخصصى ، مقابل حقيقت عرفى عام تخصيصى بوده و در جايى است كه عامه مردم در ابتدا لفظى را به كمك قرينه در غير معناى لغوى خود به كار ببرند و سپس به مرور و بر اثر زيادى استعمال لفظ در معناى جديد ، ديگر نياز به آوردن قرينه نباشد و لفظ در آن معنا وضع تعينى پيدا كند ؛ مثل لفظ « دابّه » كه در لغت به معناى هر جنبندهاى است و در ميان عامه مردم تنها براى حيوان چهارپا استعمال مىشود .
اعتمادى ، مصطفى ، موضح القوانين ، ص 15 .
حقيقت عرفى عام تخصيصى
حقيقت عرفى عام تخصيصى
وضع تعيينى لفظ براى معناى خاص توسط عرف عام حقيقت عرفى عام تخصيصى ، مقابل حقيقت عرفى عام تخصصى بوده و در جايى است كه فردى از عرف عام ، لفظى را با وضع تعيينى ، در معنايى غير از معناى لغوى آن به كار ببرد و به دنبال آن ، عرف عام نيز اين لفظ را در آن معنا استعمال نمايد .