فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى ) — الصفحة ٣٩٨
حجيت سنت اهل بيت عليهم السّلام
صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 4 ، ص 327 .
جناتى ، محمد ابراهيم ، منابع اجتهاد ( از ديدگاه مذاهب اسلامى ) ، ص 105 .
شهابى ، محمود ، تقريرات اصول ، ج 2 ، ص 111 .
قدسى مهر ، خليل ، الفروق المهمة فى الاصول الفقهية ، ص 162 .
مشكينى ، على ، تحرير المعالم ، ص 165 .
حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 3 ، ص 205 .
بهبهانى ، محمد باقر ، بن محمد اكمل ، الفوائد الحائرية ، ص 141 .
مطهرى ، مرتضى ، آشنايى با علوم اسلامى ، ج 3 ، ص 36 .
نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 2 ، ص 101 .
فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 4 ، ص ( 285 - 277 ) .
حجيت دليل عقلى
حجيت دليل عقلى
ر . ك : حجيت عقل
حجيت رأى مفتى
حجيت رأى مفتى
ر . ك : حجيت فتوا
حجيت سد ذرايع
حجيت سد ذرايع
صحّت استناد به سدّ ذرايع در استنباط حكم شرعى حجيت سد ذرايع ، به معناى صحت استناد به سد ذرايع به عنوان منبعى براى استنباط احكام شرعى است .
ميان علماى اهل سنت درباره حجيت سد ذرايع اختلاف است :
1 . « ابن حزم ظاهرى » بهطور مطلق آن را حجت ندانسته است ؛
2 . « مالك بن انس » و « احمد بن حنبل » بهطور مطلق آن را پذيرفتهاند ؛
3 . « شافعى » و « ابو حنيفه » در برخى موارد به حجيت آن معتقدند .
علماى شيعه ، سد ذرايع را به عنوان منبع شناخت احكام نپذيرفتهاند ، هرچند نظريات برخى از علماى شيعه درباره « مقدمه واجب » ممكن است در عمل ، با نظر كسانى كه اعتقاد به حجيت سد ذرايع دارند ، يكسان باشد .
طرفداران حجيت سد ذرايع براى اعتبار آن به ادله اربعه استناد نمودهاند ؛ براى نمونه ، به برخى آيات مورد استناد اشاره مىگردد :
1 . « وَ لا تَسُبُّوا الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ فَيَسُبُّوا اللَّهَ عَدْواً بِغَيْرِ عِلْمٍ ؛ به آنهايى كه غير خدا را مىخوانند ، دشنام ندهيد تا مبادا ندانسته و از روى عداوت ، خدا را دشنام دهند » . « 1 »
2 . « وَ لا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ ما يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ ؛ زنان به هنگام راه رفتن پاى خود را بر زمين نكوبند تا زينتهاى پنهان آنها دانسته شود . » . « 2 »
به موجب اين آيات ، حرام شدن اعمال يادشده صرفا به دليل مفسدهاى است كه در ذى المقدمه آنها وجود دارد ( البته چنين صراحتى در اين آيات وجود ندارد ) .
نيز ر . ك : سدّ ذرايع .
طباطبايى حكيم ، محمد تقى ، الاصول العامة للفقه المقارن ، ص ( 415 - 414 ) .
ابو زهره ، محمد ، اصول الفقه ، ص 270 .
مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص 542 .
محقق داماد ، مصطفى ، مباحثى از اصول فقه ، ج 2 ، ص 188 .
زحيلى ، وهبه ، اصول الفقه الاسلامى ، ج 2 ، ص ( 890 - 888 ) .
جناتى ، محمد ابراهيم ، منابع اجتهاد ( از ديدگاه مذاهب اسلامى ) ، ص ( 380 - 374 ) .
حجيت سنت
حجيت سنت
صحّت استناد به قول ، فعل و تقرير معصوم عليه السّلام در استنباط حكم شرعى منظور از حجيت سنت ، صحت تمسك به قول ، فعل و تقرير معصوم عليه السّلام در استنباط احكام شرعى و عمل به آن است ، كه لازمه آن منجّزيت در صورت مطابقت با واقع و معذّريت در صورت مخالفت با واقع است .
اصوليون اهل سنت و اماميه معتقدند سنت ( فعل ، تقرير و قول ) پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بدون شك حجت مىباشد و براى اثبات آن ، به ادله چهارگانه كتاب ، سنت ، اجماع و عقل تمسك نمودهاند ؛ اما درباره سنت ائمه اطهار عليهم السّلام و فاطمه زهرا عليها السّلام اصوليون اماميه ، آن را حجت مىدانند و براى اثبات آن ، به ادله اربعه تمسك جستهاند ، ولى اهل سنت آن را حجت نمىدانند .
نيز ر . ك : سنت .
جناتى ، محمد ابراهيم ، منابع اجتهاد ( از ديدگاه مذاهب اسلامى ) ، ص ( 120 - 76 ) .
فيض ، على رضا ، مبادى فقه و اصول ، ص ( 31 - 28 ) .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص ( 70 - 63 ) .
حجيت سنت اهل بيت عليهم السّلام
حجيت سنت اهل بيت عليهم السّلام
صحّت استناد به قول ، فعل و تقرير اهل بيت عليهم السّلام در استنباط حكم شرعى حجيت سنت اهل بيت عليهم السّلام ، به معناى درستى استناد به سنت اهل بيت عليهم السّلام براى اثبات موضوعات و احكام شرعى است چه از جانب شارع و چه از جانب مكلفان كه نتيجه آن ، معذّريت و منجّزيت است . در مورد حجيت سنت ، از نظر كلى بحثى نيست و مخالفى وجود ندارد . اختلاف موجود در اين مورد اين است كه آيا تنها سنت نبوى صلّى اللّه عليه و آله حجت است يا افزون برآن ، سنت امامان معصوم عليهم السّلام هم حجت است ؛ اهل تسنن تنها سنت نبوى را حجت مىدانند ، ولى شيعيان به حكم برخى از آيات قرآن كريم و احاديث متواتر از رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله كه خود اهل تسنن نيز آن را روايت كردهاند و نيز به دليل عقل ، به قول ، فعل و تقرير ائمه اطهار عليهم السّلام نيز استناد مىكنند . از آياتى كه شيعيان براى حجيت سنت اهل بيت عليهم السّلام به آن تمسك نمودهاند ، آيه تطهير است .
همچنين يكى از روايات در اين باره ، روايت ثقلين است
( 1 ) . أنعام ( 6 ) ، آيه 108 . ( 2 ) . نور ( 24 ) ، آيه 31 .