فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى ) — الصفحة ٣٩٦

حجيت خبر متواتر

سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 3 ، ص ( 129 - 128 ) .

مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص 323 و 471 .

مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص ( 23 - 22 ) .

محمدى ، ابو الحسن ، مبانى استنباط حقوق اسلامى يا اصول فقه ، ص 270 .

شيرازى ، محمد ، الوصول الى كفاية الاصول ، ج 3 ، ص 399 .

فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 4 ، ص 157 .

حجيت امارات ظنى

ر . ك : حجيت امارات

حجيت برائت شرعى

صحّت استناد به برائت مستفاد از حكم شرعى نسبت به تكليف مشكوك حجيت برائت شرعى ، به معناى صحت تمسك به حكم شارع در برائت ذمه مكلف ، نسبت به تكليف مشكوك و عمل به آن ( انجام مشكوك الحرمة و ترك مشكوك الوجوب ) است كه لازمه آن ، معذّريت در صورت وجود تكليف در واقع است .

نيز ر . ك : ادله برائت شرعى .

عراقى ، ضياء الدين ، منهاج الاصول ، ج 4 ، ص 16 .

صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 322 .

صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 5 ، ص 31 .

حجيت برائت عقلى

صحّت استناد به برائت مستفاد از حكم عقل نسبت به تكليف مشكوك حجيت برائت عقلى ، به معناى صحت تمسك به برائت عقلى و عمل برطبق آن است .

دليل اصلى بر حجيت برائت عقلى ، قاعده « قبح عقاب بلابيان » است كه مؤاخذه كسى را كه حكم شرعى به او نرسيده ، برمىدارد و اين حكم عقل ، سبب ايمنى از عقاب و ترخيص در ارتكاب مىگردد .

نكته :

تمسك به برائت عقلى در جايى صحيح است كه مكلف بعد از جست‌وجو ، از دسترسى به دليل نااميد گشته و ترديد او نسبت به تكليف بر طرف نگردد .

نيز ر . ك : ادله برائت عقلى .

فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 4 ، ص 473 .

انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص 335 .

عراقى ، ضياء الدين ، منهاج الاصول ، ج 4 ، ص 89 .

مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 3 ، ص 57 .

حجيت تخيير شرعى

صحّت استناد به حكم شرعى تخيير در دوران بين محذورين حجيت تخيير شرعى ، به معناى درستى استناد به تخيير شرعى و عمل به مؤداى آن است ، كه لازمه آن ، منجّزيت ، در صورت مطابقت با واقع و معذّريت ، در صورت مخالفت با واقع است .

اصولىها معتقدند در جايى كه دوران بين محذورين ناشى از تعارض دو يا چند نص باشد ، به تخيير شرعى عمل مىشود و حجيت دارد .

نيز ر . ك : اصل تخيير شرعى .

صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 7 ، ص 338 .

حيدرى ، على نقى ، اصول الاستنباط ، ص 233 .

جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 5 ، ص 65 .

حجيت تخيير عقلى

صحّت استناد به تخيير عقلى حجيت تخيير عقلى ، به معناى صحت تمسك به تخيير عقلى و عمل به مؤداى آن است ، كه لازمه آن ، منجّزيت ، در صورت مطابقت با واقع و معذّريت ، در صورت مخالفت با واقع است .

بنابه نظر مشهور علماى اصول ، اصل تخيير ، اصل عقلى است و عقل ، به حجيت آن حكم مىنمايد .

نيز ر . ك : اصل تخيير عقلى .

صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 7 ، ص 338 .

جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 5 ، ص 608 .

فيض ، على رضا ، مبادى فقه و اصول ، ص 167 .

حجيت خبر عادل

صحّت استناد به حديث نقل شده توسط شخص عادل حجيت خبر عادل ، به معناى صحت استناد به خبر واحد عادل ، به عنوان حجت شرعى ، در مقام استدلال بر موضوعات و احكام شرعى است .

در حجيت خبر واحد نقل شده توسط شخص عادل ، بين اصولىها اختلاف است و مشهور به حجيت آن معتقدند .

نيز ر . ك : حجيت خبر واحد .

مجاهد ، محمد بن على ، مفاتيح الاصول ، ص 331 .

حجيت خبر متواتر

صحّت استناد به حديث نقل شده به تواتر حجيت خبر متواتر ، به معناى درستى استناد و تمسك به خبر متواتر براى اثبات موضوع و يا حكم شرعى است كه موجب معذّريت يا منجّزيت مىگردد .

جمهور علما به حجيت خبر متواتر معتقد هستند ، زيرا خبر متواتر يقين‌آور و موجب قطع است و چون قطع به‌خودىخود حجت است ، براى اثبات حجيت ، به دليل و برهان شرعى نياز ندارد . فلاسفه نيز در اين باره مىگويند : « الذاتى لا يعلّل » .

در كتاب « دروس فى علم الاصول » آمده است :

« و حجية التواتر قائمة على اساس افادته للعلم و لا تحتاج حجيته الى جعل و تعبد شرعى » . « 1 »

( 1 ) . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 107 .