فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى ) — الصفحة ٣٩١
حجيت اجماع محصل
[ حجج ]
[ حجج ]
حجج عقلايى
حجج عقلايى
ر . ك : اماره عقلايى
حجج عقلى
حجج عقلى
ر . ك : عقل ( دليل )
حجج فعلى
حجج فعلى
ر . ك : ادله فعلى
حجج لبى
حجج لبى
ر . ك : ادله لبّى
حجج لفظى
حجج لفظى
ر . ك : ادله لفظى
حجج نقلى
حجج نقلى
ر . ك : ادله شرعى
حجيت
حجيت
صحّت استناد و احتجاج به يك دليل حجيت ، به معناى صحت استناد به ادله معتبر شرعى ( قطع ، اماره و اصل عملى ) و درستى عمل برطبق آنها است . در عرف هر چيزى كه قابليت داشته باشد به وسيله آن بر ديگران احتجاج شود ، داراى حجيّت است ، چه مولا با آن ، بر بنده خود احتجاج كند و چه به عكس .
لازمه حجيت يك دليل ، منجزيت و معذريت آن است ؛ يعنى در جايى كه دليل ، به واقع اصابت كند ، تكليف بر مكلف منجز شده و مخالفت با آن ، مستوجب عقوبت است ؛ اما در جايى كه حجت ، به واقع اصابت نكند ، تمسك به حجيت براى مكلف ، عذر محسوب شده و او را از عقاب مىرهاند .
نكته :
مشهور اصوليون ، حجيت قطع را ذاتى آن دانسته ، اما حجيت ساير امارات معتبر را تعبدى مىدانند ؛ يعنى شارع از روى تعبد ، حكم به حجت بودن آنها داده است ، زيرا آنها تمام واقع را نشان نمىدهند ؛ به خلاف قطع كه از واقع ، كشف تام مىكند .
نيز ر . ك : قطع .
محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 3 ، ص ( 18 - 17 ) .
محمدى ، على ، شرح رسائل ، ج 1 ، ص 13 .
سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 3 ، ص 21 .
مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص 23 .
مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 114 .
صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 173 .
نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 1 ، 2 ، ص 6 .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 18 .
ولايى ، عيسى ، فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول ، ص 175 .
حجيت اجماع
حجيت اجماع
صحت استناد و احتجاج به اجماع حجيت اجماع ، به معناى صحت تمسك و احتجاج به اجماع از سوى شارع نسبت به مكلف و به عكس مىباشد كه لازمه آن ، منجّزيت در صورت اصابت به واقع و معذّريت در صورت عدم اصابت به واقع است . اصوليون امامى ، همانند اهل سنت ، اجماع را در شمار ادله حكم شرعى آوردهاند ، ولى اين اشتراك تنها در شكل و اسم است ؛ به اين معنا كه اصوليون امامى به هيچ عنوان ، اجماع را دليلى مستقل در مقابل كتاب و سنت نمىدانند ، بلكه اجماع نزد آنان بدان جهت اعتبار دارد كه از سنت قول ، فعل و تقرير معصوم عليه السّلام كشف مىكند . « 1 »
بنابراين ، آنچه حجت است رأى و نظر معصوم عليه السّلام است و حجيت اجماع نيز دائر مدار كشف از نظر معصوم عليه السّلام مىباشد . « 2 » به همين دليل اصوليون امامى گفتهاند اگر از اتفاق تعداد كمى نيز رأى و نظر معصوم عليه السّلام به دست آيد ، حجت است ؛ به خلاف اهل سنت كه ملاك حجيت را اجتماع امت مىدانند .
صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 143 و 144 .
شرتونى ، سعيد ، اقرب الموارد فى فصح العربية و الشوارد ، ص 257 .
صاحب معالم ، حسن بن زين الدين ، معالم الدين و ملاذ المجتهدين ، ص 172 .
فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 10 ، ص 291 .
فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 4 ، ص 252 .
حجيت اجماع محصل
حجيت اجماع محصل
صحت استناد و احتجاج به اجماع محصّل حجيت اجماع محصل ، به معناى صحت تمسك و احتجاج به آن ، از سوى شارع نسبت به مكلف و به عكس است كه لازمه آن ، منجّزيت در صورت اصابت به واقع و معذّريت در صورت عدم اصابت به واقع است . شكى نيست كه اجماع محصل كاملترين نوع اجماع است . فقهاى شيعه اعم از قدما و متأخران ، اجماع محصل را به دليل اينكه شناساننده ديدگاه معصوم عليه السّلام مىباشد ، معتبر مىدانند .
در اينكه چگونه اين اجماع مىتواند كشفكننده رأى معصوم عليه السّلام باشد ، اختلافنظر وجود دارد و از راههاى متعددى با عنوان طرق كشف اجماع نام برده شده كه معروفترين آنها عبارت است از :
طريقه حس ؛ طريقه لطف ؛ طريقه حدس ؛ طريقه تقرير .
نيز ر . ك : طرق كاشفيت .
مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص 399 .
( 1 ) . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 94 . ( 2 ) . خمينى ، روح اللّه ، انوار الهداية فى التعليقة على الكفاية ، ص 254 .