فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى ) — الصفحة ٣٥٨
تكليف كفائى
حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 1 ، ص 26 .
صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 61 و 316 .
آذرى قمى ، احمد ، تحقيق الاصول المفيدة فى اصول الفقه ، ج 1 ، ص 40 .
مطهرى ، مرتضى ، آشنايى با علوم اسلامى ، ج 3 ، ص 57 .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 16 .
تكليف ضمنى
تكليف ضمنى
ر . ك : احكام ضمنى .
تكليف طريقى
تكليف طريقى
ر . ك : احكام طريقى .
تكليف طلبى
تكليف طلبى
تكليف دلالت‌كننده بر درخواست انجام متعلق آن تكليف طلبى ، كه مقابل تكليف زجرى مىباشد ، تكليفى است كه در آن ، مولا انجام دادن فعلى را از مكلف درخواست مىنمايد ، مانند : امر به نماز ، روزه و اعتكاف .
نكته :
تكليف طلبى هم واجبات و هم مستحبات را شامل مىشود .
صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 316 .
تكليف ظاهرى
تكليف ظاهرى
ر . ك : احكام ظاهرى .
تكليف عقلايى
تكليف عقلايى
تكليف صادرشده از سوى عقلا تكليف عقلايى ، به معناى مسئوليت و الزام ناشى از احكام و قوانينى است كه از سوى عقلا براى حفظ حقوق افراد و رعايت نظم اجتماعى وضع شده است . اين الزام و پايبندى متوجه كسانى است كه اين قوانين عقلايى براى آنها وضع شده است ، مانند الزام همه شهروندان به رعايت حقوق شهروندى .
صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 5 ، ص 24 .
تكليف عقلى
تكليف عقلى
تكليف ناشى از ادراك عقل نسبت به حسن يا قبح چيزى تكليف عقلى ، مقابل تكليف شرعى و عقلايى بوده و عبارت است از تكليفى كه برخاسته از ادراك عقل به بايسته بودن و نبايسته بودن كارى است ؛ بنابراين ، تكليف عقلى همان ادراك عقلى است ، زيرا عقل امر و نهى ندارد ، و اين ادراك زمينه‌ساز انجام يا ترك كارى در خارج مىگردد .
نكته :
در مواردى كه عقل ملاك‌هاى شرع را به‌طور قطعى درك مىكند ، مىتواند به كمك آن به حكم شرعى پى ببرد ؛ قاعده « كل ما حكم به العقل حكم به الشرع » اشاره به همين نكته دارد . اما در مواردى كه عقل به ملاك‌هاى شرع ظن دارد ، چنين كشفى وجود ندارد .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 215 .
مطهرى ، مرتضى ، آشنايى با علوم اسلامى ، ج 3 ، ص 50 .
نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 1 ، ص 409 .
مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 184 .
جناتى ، محمد ابراهيم ، منابع اجتهاد ( از ديدگاه مذاهب اسلامى ) ، ص ( 247 - 246 ) .
سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 3 ، ص 83 .
تكليف عينى
تكليف عينى
تكليف متوجه هريك از مكلّفان به صورت مستقل تكليف عينى كه مقابل تكليف كفائى است ، به تكليفى گفته مىشود كه شارع انجام يا ترك متعلق آن را از همه مكلفان خواسته است ، به‌گونه‌اى كه با ترك يا انجام عده‌اى ، تكليف از ديگران برداشته نمىشود .
به بيان ديگر ، تكليف عينى ، تكليفى است كه از سوى شارع به عهده يكايك مكلفان گذاشته مىشود ، مانند : امر به نماز و يا نهى از شرب خمر .
مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 275 .
مطهرى ، مرتضى ، آشنايى با علوم اسلامى ، ج 3 ، ص 72 .
تكليف غيرى
تكليف غيرى
ر . ك : احكام غيرى .
تكليف فعلى
تكليف فعلى
ر . ك : احكام فعلى .
تكليف كفائى
تكليف كفائى
تكليف باقى بر همه مكلفان مشروط به عدم انجام توسط يكى از آنها تكليف كفائى ، مقابل تكليف عينى بوده و به تكليفى گفته مىشود كه از سوى شارع برعهده تك‌تك مكلفان گذاشته مىشود ، اما به‌گونه‌اى كه هرگاه عده‌اى از مكلفان به آن اقدام كنند ، تكليف از ديگران برداشته مىشود .
براى مثال ، اگر كسى در حال غرق شدن باشد ، بر همه افرادى كه شاهد اين صحنه هستند و قدرت دارند واجب است براى نجات او اقدام كنند ، ولى اگر يك نفر به اين كار اقدام نمود ، تكليف از ديگران ساقط مىگردد . و در صورتى كه هيچ‌كدام نسبت به نجات وى اقدام نكنند همگى مسئوليت شرعى داشته و مورد بازخواست الهى قرار مىگيرند .
نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 1 ، 2 ، ص 236 .
مطهرى ، مرتضى ، آشنايى با علوم اسلامى ، ج 3 ، ص 72 .
مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 275 .
سجادى ، جعفر ، فرهنگ معارف اسلامى ، ج 4 ، ص 532 .
اصفهانى ، محمد حسين ، الفصول الغروية فى الاصول الفقهية ، ص 228 .