فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى ) — الصفحة ٣٣٨
تعارض مفهوم شرط و مفهوم غايت
جايز نمىداند ، ولى دلالت التزامى دليل دوم آن را جايز مىداند . در تعارض مدلول مطابقى و التزامى ، مدلول مطابقى مقدم است .
عزيز برزنجى ، عبد اللطيف عبد اللّه ، التعارض و الترجيح بين الادلة الشرعية ، ج 2 ، ص 85 .
تعارض مرجحات
تعارض مرجحات
تنافى دو يا چند مرجّح در دو يا چند خبر متعارض تعارض مرجحات ، به معناى تنافى ميان دو يا چند مرجح در دو يا چند خبر متعارض است ، مانند اينكه دو خبر باهم تعارض نمايند كه يكى داراى مرجح صدورى و ديگرى داراى مرجح جهتى باشد .
اصوليون درباره وظيفه مكلف در اين مورد ، اختلاف دارند ؛ برخى ، مرجحات صدورى را بر مرجحات ديگر مقدم نمودهاند و برخى ديگر ، مرجحات جهتى را بر ساير مرجحات ، مقدم دانستهاند .
در كتاب « اصول الفقه » آمده است : « و قد تتعارض المرجحات و يكون تقوية احداها مجالا لاجتهاد المجتهدين » . « 1 »
نيز ر . ك : ترتيب مرجحات .
اصفهانى ، محمد حسين ، الفصول الغروية فى الاصول الفقهية ، ص 442 .
آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 518 .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 230 .
تعارض مستحكم
تعارض مستحكم
ر . ك : تعارض مستقر
تعارض مستقر
تعارض مستقر
تنافى غير قابل جمع عرفى ميان مدلول دو دليل تعارض مستقر ، مقابل تعارض بدوى و به معناى تنافى ميان دو دليلى است كه جمع عرفى بين آنها ممكن نبوده و تنافى ميان آن دو به تنافى دليل حجيت بازگشت مىنمايد .
نيز ر . ك : تعارض ادله .
صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 7 ، ص 219 .
صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 542 و 578 .
همان ، ج 1 ، ص 459 .
ايروانى ، باقر ، الحلقة الثالثة فى اسلوبها الثانى ، ج 4 ، ص 294 و 385 .
خمينى ، روح اللّه ، الرسائل ، ج 2 ، ص 18 .
سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 4 ، ص 437 و 467 .
سبحانى تبريزى ، جعفر ، الموجز فى اصول الفقه ، ص 406 .
تعارض مستقر غير مستوعب
تعارض مستقر غير مستوعب
ر . ك : تعارض غير مستوعب
تعارض مستقر مستوعب
تعارض مستقر مستوعب
ر . ك : تعارض مستوعب
تعارض مستمر غير بدئى
تعارض مستمر غير بدئى
ر . ك : تعارض مستقر
تعارض مستوعب
تعارض مستوعب
تنافى ميان مدلول دو دليل در همه مصاديق تعارض مستوعب ، از اقسام تعارض مستقر و مقابل تعارض غير مستوعب بوده و به معناى تنافى ميان تمام مدلول دو دليل با يك ديگر است كه هنگام تباين كلى ميان دو دليل پديد مىآيد ؛ براى مثال ، دليلى مىگويد : « تحرم الصلاة عند رؤية الهلال » و دليل ديگر مىگويد : « لا بأس بالصلاة عند رؤية الهلال » .
صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 7 ، ص 225 .
صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 578 .
تعارض مطلق و مقيد
تعارض مطلق و مقيد
تنافى مدلول دليل مطلق با مدلول دليل مقيّد يكى از اقسام تعارض ادله لفظى ، تعارض مطلق و مقيد است ، كه به معناى تنافى ميان مدلول دو دليلى است كه يكى از آن دو مطلق و ديگرى مقيد مىباشد .
توضيح :
مطلق و مقيدى كه از سوى شارع مقدس وارد مىشود به دو صورت است :
1 . گاهى آن دو از نظر نفى و اثبات مختلف مىباشند ، مانند :
« أعتق رقبة » و « لا تعتق رقبة كافرة » . قدر متيقن از مسئله حمل مطلق بر مقيد ، همين فرض است ؛ يعنى مقيد ، قرينه بر اين است كه مراد جدى از مطلق همان معناى مقيد است .
2 . گاهى آن دو از نظر نفى و اثبات يكسان مىباشند ، مثل اينكه هر دو مثبت باشند ، مانند : « اعتق رقبة » و « اعتق رقبة مؤمنة » . در حكم اين صورت ، اختلاف وجود دارد ؛ مشهور اصولىها در اين مورد ، مطلق را بر مقيد حمل نمودهاند .
اصفهانى ، محمد حسين ، الفصول الغروية فى الاصول الفقهية ، ص 219 .
خمينى ، روح اللّه ، الرسائل ، ج 2 ، ص 22 .
فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 3 ، ص 565 .
رشاد ، محمد ، اصول فقه ، ص 171 .
سبحانى تبريزى ، جعفر ، الموجز فى اصول الفقه ، ص 229 .
تعارض مفهوم با عموم
تعارض مفهوم با عموم
ر . ك : تعارض عام و مفهوم
تعارض مفهوم شرط و مفهوم غايت
تعارض مفهوم شرط و مفهوم غايت
تنافى مفهوم شرط يك دليل با مفهوم غايت دليل ديگر تعارض مفهوم شرط و مفهوم غايت ، به معناى تنافى ميان مفهوم شرط يك دليل و مفهوم غايت دليل ديگر است ، مانند : تعارض
( 1 ) . خضرى ، محمد ، اصول الفقه ، ص 422 .