فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى ) — الصفحة ٣٢٨
تعارض سنت و سنت
انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص 15 .
صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 148 .
تعارض دليل قطعى و ظنى
تعارض دليل قطعى و ظنى
تنافى ميان مدلول دليل قطعى و دليل ظنّى تعارض دليل قطعى و ظنى ، از اقسام تعارض ادله و به معناى تنافى ميان مدلول يك دليل قطعى و يك دليل ظنى است ، مانند : تعارض نص قرآن و خبر واحد .
تعارض مستقر ميان دليل قطعى و ظنى محال است ، زيرا اگر يكى از دو دليل يقينآور باشد و ديگرى نباشد ، نوبت به تعارض نمىرسد و بىشك دليل قطعى حجت است .
اصفهانى ، محمد حسين ، الفصول الغروية فى الاصول الفقهية ، ص 435 .
ايروانى ، باقر ، الحلقة الثالثة فى اسلوبها الثانى ، ج 4 ، ص 293 .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 192 .
تعارض دليل لفظى و غير لفظى
تعارض دليل لفظى و غير لفظى
تنافى ميان مدلول دليل لفظى و دليل غير لفظى تعارض دليل لفظى و غير لفظى ، به معناى تنافى ميان مدلول دو دليلى است كه يكى از آن دو لفظى و ديگرى غير لفظى مىباشد ، مانند :
تعارض حديثى از معصوم عليه السّلام با فعل آن معصوم ؛ مثل آنكه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بفرمايد : « صوم يوم عاشورا حرام على » و بعد خود آن حضرت به دلايلى چون نذر ، روز عاشورا روزه بگيرد .
اين تعارض ، از باب تعارض مستقر است ، كه جمع عرفى ميان آن دو ممكن نيست و به همين دليل تنافى آنها به ادله حجيت آن دو بازگشت مىكند .
زهير المالكى ، محمد ابو النور ، اصول الفقه ، ج 3 ، ص 115 .
صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 452 .
همان ، ج 2 ، ص 542 .
ايروانى ، باقر ، الحلقة الثالثة فى اسلوبها الثانى ، ج 4 ، ص 294 .
تعارض دليل و دليل
تعارض دليل و دليل
تنافى ميان مدلول دو دليل ظنّى معتبر تعارض دليل و دليل ، به معناى تنافى ميان مدلول دو دليل ظنى ( اماره ) مىباشد ؛ براى مثال ، دليلى مىگويد : « نماز جمعه در عصر غيبت واجب است » و دليل ديگر مىگويد : « نماز جمعه در عصر غيبت واجب نيست » .
در جمع ميان دو دليل متعارض ، براساس قواعد باب تعارض عمل مىگردد .
نيز ر . ك : شرايط تعارض ادله .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 192 .
علامه حلى ، حسن بن يوسف ، مبادى الوصول الى علم الاصول ، ص 230 و 233 .
جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 5 ، ص 146 .
مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 3 ، ص 572 .
نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 2 ، ص 501 و 512 .
حايرى ، عبد الكريم ، درر الفوائد ، ص 637 .
تعارض دليلين
تعارض دليلين
ر . ك : تعارض دليل و دليل
تعارض ذاتى
تعارض ذاتى
تنافى ذاتى ميان مدلول دو يا چند دليل تعارض ذاتى ، مقابل تعارض عرضى و به معناى تنافى ذاتى ميان مدلول دو يا چند دليل است ، بهگونهاى كه اجتماع آنها محال باشد . اين تنافى يا به سبب متضاد بودن مفاد دو يا چند دليل پديد مىآيد ، مثل آنكه يكى ، بر وجوب چيزى و ديگرى ، بر حرمت آن دلالت نمايد ، و يا به سبب تناقض ميان مدلول آنها است ، مثل آنكه يكى از آن دو ، بر وجوب چيزى و ديگرى بر نفى وجوب آن دلالت كند .
صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 7 ، ص 240 .
صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 219 .
صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 455 .
تعارض ذاتى على نحو التضاد
تعارض ذاتى على نحو التضاد
ر . ك : تعارض تضادى
تعارض ذاتى على نحو التناقض
تعارض ذاتى على نحو التناقض
ر . ك : تعارض تناقضى
تعارض روايات
تعارض روايات
ر . ك : تعارض سنت و سنت
تعارض سنت متواتر و خبر واحد
تعارض سنت متواتر و خبر واحد
ر . ك : تعارض خبر واحد و خبر متواتر
تعارض سنت و سنت
تعارض سنت و سنت
تنافى ميان مدلول دو سنّت قولى يا فعلى يا تقريرى معصوم عليه السّلام تعارض سنت و سنت ، به معناى تنافى ميان مدلول دو سنت مىباشد ، مانند : تعارض قول و تقرير معصوم عليه السّلام ؛ مثل آنكه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله از اقامه نماز در اوقات مخصوصى نهى كند ، سپس شخصى در محضر آن حضرت در همان وقت ، نماز اقامه كند و حضرت در قبال آن سكوت نمايد .
در تعارض بين دو سنت ، به قواعد باب تعارض مراجعه مىشود .
اين اصطلاح ، داراى اقسامى است كه برخى از آنها عبارت است از :
1 . تعارض تقرير و تقرير ؛ 2 . تعارض تقرير و قول ؛ 3 . تعارض خبر متواتر و خبر متواتر ؛ 4 . تعارض خبر واحد و خبر واحد ؛ 5 .
تعارض خبر واحد و خبر متواتر ؛ 6 . تعارض خبرين مقطوع الصدور .