فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى ) — الصفحة ٣٢١
تعارض بالعرض
تعارض « اكرم عالما » با « لا تكرم الفاسق » كه نسبت ميان اين دو عموم و خصوص من وجه و محل تلاقى آنها ، عالم فاسق است .
در تعارض اطلاق بدلى با اطلاق شمولى ، درباره اينكه كدام يك بر ديگرى مقدم است ، ميان اصوليون اختلاف وجود دارد ؛ برخى همچون مرحوم « شيخ انصارى » « 1 » و « محقق نايينى » « 2 » معتقدند اطلاق شمولى مقدم است ، برخى ديگر همچون مرحوم « آخوند » در « كفاية الاصول » « 3 » اعتقاد دارند هيچيك از آن دو بر ديگرى رجحان ندارد .
صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 7 ، ص 283 .
عراقى ، ضياء الدين ، نهاية الافكار ، ج 4 ، جزء 2 ، ص 149 .
مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 3 ، ص 512 .
سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 4 ، ص 447 .
تعارض اطلاق شمولى و اطلاق بدلى
تعارض اطلاق شمولى و اطلاق بدلى
ر . ك : تعارض اطلاق بدلى و شمولى
تعارض اطلاق و تقييد
تعارض اطلاق و تقييد
ر . ك : تعارض مطلق و مقيد
تعارض اطلاق و عموم
تعارض اطلاق و عموم
ر . ك : تعارض عموم و اطلاق
تعارض اظهر و ظاهر
تعارض اظهر و ظاهر
ر . ك : تعارض ظاهر و اظهر
تعارض اقوال لغويين
تعارض اقوال لغويين
تنافى اقوال اهل لغت در معناى يك لفظ تعارض اقوال لغويين ، به معناى تنافى نظريات اهل لغت در معناى يك لفظ است . در تعارض اقوال لغوىها ، قاعده آن است كه اگر سخن و ديدگاهى از يك نظر قوىتر از ديگرى باشد ، مقدم مىشود و اگر مساوى باشند . تساقط مىكنند .
در كتاب « اصول الاستنباط » آمده است :
« الظاهر أن التعارض و التكافؤ في مثل أقوال اللغويين في معانى الالفاظ و أقوال علماء الرجال في أحوال الرواة و نحوهما يوجب التساقط . . . » . « 1 * »
اصفهانى ، محمد حسين ، الفصول الغروية فى الاصول الفقهية ، ص 435 .
خمينى ، روح اللّه ، الرسائل ، جزء 2 ، ص 4 .
سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 4 ، ص 405 .
مجاهد ، محمد بن على ، مفاتيح الاصول ، ص 705 .
تعارض اكثر من دليلين
تعارض اكثر من دليلين
ر . ك : تعارض ادله متعدد
تعارض امارات
تعارض امارات
تنافى ميان مدلول دو يا چند دليل ظنّى معتبر تعارض امارات ، به معناى تنافى ميان مدلول دو يا چند دليل ظنى معتبر است ، مانند : تعارض خبر واحد و اجماع منقول و يا تعارض ميان دو خبر .
در تعارض امارات اگر جمع عرفى امكان داشته باشد ، ميان مدلول آنها جمع مىشود . در غير اين صورت ، اگر يكى از دو اماره بر ديگرى رجحان داشته باشد ، همان مقدم مىشود ، و گرنه ( در صورت تعادل ) در اينكه آيا قاعده ، تساقط است يا تخيير ، ميان اصولىها اختلاف وجود دارد ؛ اصوليون متاخر هم چون مرحوم « آخوند خراسانى » ، « ميرزاى نايينى » و « مظفر » معتقدند اگر حجيت امارات بر مبناى طريقيت باشد ، در صورت تعارض ، قاعده تساقط است ؛ يعنى هر دو دليل ناديده گرفته مىشود . اما برخى ديگر از اصوليون در اين مورد به تخيير اعتقاد دارند .
آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 502 .
نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 4 ، ص ( 762 - 753 ) .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 204 .
شيرازى ، محمد ، الوصول الى كفاية الاصول ، ج 5 ، ص 295 .
عزيز برزنجى ، عبد اللطيف عبد اللّه ، التعارض و الترجيح بين الادلة الشرعية ، ج 1 ، ص 45 .
تعارض امارات و اصول عملى
تعارض امارات و اصول عملى
ر . ك : تعارض اماره و اصل
تعارض اماره و اصل
تعارض اماره و اصل
تنافى ميان مدلول دليل ظنّى معتبر و اصل عملى تعارض اماره و اصل ، از اقسام تعارض اصل عملى و دليل اجتهادى و به معناى تنافى ميان مدلول اماره ( دليل ظنى معتبر ) و با اصلى عملى است ، مانند : تعارض خبر واحد ثقه با اصل برائت شرعى ؛ براى نمونه ، از طرفى خبر واحد ثقه ، بر حرمت غسل ارتماسى روزهدار دلالت مىكند و از طرف ديگر ، چون اين مورد از موارد شك در اصل تكليف است ، برائت شرعى ( رفع ما لا يعلمون ) نيز آن را شامل مىشود .
در تعارض امارات و اصول ، اماره مقدم است و مشهور ، اين تقدم را از باب حكومت مىدانند .
صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 151 .
صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 7 ، ص 23 .
تعارض بالعرض
تعارض بالعرض
ر . ك : تعارض عرضى
( 1 ) . حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 6 ، ص 92 . ( 2 ) . نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 4 ، ص 732 . ( 3 ) . آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 292 . ( 1 * ) . حيدرى ، على نقى ، اصول الاستنباط ، ص 311 .