فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى ) — الصفحة ٢٩٦
تخيير شرعى واقعى
در اين مثال ، به تكتك آن موارد امر شده است و تخيير ، از عطف آنها به هم با كلمه « أو » فهميده مىشود . ولى گاهى فقط يك امر وجود دارد ، اما چون به جامع انتزاعى ميان افراد متباين تعلق گرفته است ، عقل به تخيير حكم مىكند ، مانند آنكه مولا به عبد خود بگويد : « اشتر قلما » ، كه در اين صورت عبد بين خريدن قلم حبر ( مداد ) و قلم رصاص ( فلزى ) و غير آنها مخير است .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 95 .
تخيير تشريعى
تخيير تشريعى
ر . ك : تخيير شرعى
تخيير تعبدى
تخيير تعبدى
ر . ك : تخيير شرعى
تخيير تعبدى شرعى
تخيير تعبدى شرعى
ر . ك : تخيير شرعى
تخيير تكوينى
تخيير تكوينى
تخيير بين انجام و ترك يك شىء ، بدون نياز به حكم شرع يا عقل تخيير تكوينى اصطلاحى است كه توسط ميرزاى نائينى در بحث دوران امر بين محذورين مطرح شده و عبارت است از تخيير نفس الأمرى واقعى كه بين انجام و ترك يك شىء براى هر انسانى ثابت است ، و به دليل حصول فى نفسه ، نياز به جعل شرعى يا عقلى ندارد .
توضيح : ميرزاى نائينى معتقد است در باب دوران امر بين محذورين هيچيك از اصول عمليه جارى نمىشود ، و در وجه عدم جريان اصل تخيير ( شرعى و عقلى ) مىگويد : جعل تخيير توسط شارع - چه تخيير ظاهرى و چه تخيير واقعى - در جايى است كه تخيير فى نفسه حاصل نباشد ، و الّا از قبيل تحصيل حاصل و محال مىشود ، و در دوران امر بين محذورين ، اين تخيير فى نفسه حاصل است ، زيرا مكلّف يا عمل را انجام مىدهد و يا ترك مىكند . تخيير عقلى نيز جارى نيست ، زيرا تخيير عقلى در جايى است كه دو طرف تخيير داراى ملاك و مصلحت باشد ، مثل : باب تزاحم ، كه عقل از روى ناچارى و به دليل عدم امكان جمع بين دو طرف ، حكم به تخيير مىدهد ، ولى در دوران امر بين محذورين چنين نيست ، بلكه در عالم واقع فقط يكى از دو طرف ( فعل يا ترك ) داراى ملاك و مصلحت است .
نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 3 ، ص 444 .
جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 5 ، ص 566 .
سبزوارى ، عبد الاعلى ، تهذيب الاصول ، ج 2 ، ص 177 .
عراقى ، ضياء الدين ، نهاية الافكار ، ج 2 ، جزء 4 ، ص 179 .
خمينى ، روح اللّه ، انوار الهداية فى التعليقة على الكفاية ، ج 2 ، ص 172 .
تخيير در حجيت
تخيير در حجيت
ر . ك : تخيير اصولى
تخيير در مسئله اصولى
تخيير در مسئله اصولى
ر . ك : تخيير اصولى
تخيير در مسئله فقهى
تخيير در مسئله فقهى
ر . ك : تخيير فقهى
تخيير شرعى
تخيير شرعى
حكم شرع به آزادى انتخاب يكى از دو يا چند چيز تخيير شرعى ، مقابل تخيير عقلى بوده و در جايى است كه شرع انسان را در انتخاب يكى از دو يا چند چيز ، آزاد گذاشته تا هركدام را خواست ، انجام دهد ، مانند : تخيير در خصال كفاره يا تخيير در اطعام ده مسكين يا تهيه لباس آنها در كفاره حنث قسم .
نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 3 ، ص 443 .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 95 .
مشكينى ، على ، تحرير المعالم ، ص 63 .
حيدرى ، على نقى ، اصول الاستنباط ، ص 233 .
صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 401 .
ابو زهره ، محمد ، اصول الفقه ، ج 3 ، ص 469 .
سبزوارى ، عبد الاعلى ، تهذيب الاصول ، ج 2 ، ص 181 .
تخيير شرعى ظاهرى
تخيير شرعى ظاهرى
حكم شرع به تخيير ، بعد از جهل به حكم واقعى يا شك در آن تخيير شرعى ظاهرى كه مقابل تخيير شرعى واقعى مىباشد تخييرى است كه با لحاظ حالت جهل و شك مكلف به حكم واقعى ، از طرف شارع براى او جعل شده است ، مانند : تخيير در باب تعارض امارات كه از اخبار علاجى استفاده شود .
نيز ر . ك : تخيير ظاهرى .
سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 3 ، ص 457 .
حيدر ، محمد صنقور على ، المعجم الاصولى ، ص 374 .
تخيير شرعى واقعى
تخيير شرعى واقعى
حكم شرع به تخيير ، به عنوان حكم اوّلى واقعى تخيير شرعى واقعى ، مقابل تخيير شرعى ظاهرى بوده و عبارت است از آزاد گذاشتن مكلف در انجام يكى از چند چيز از سوى شارع ، هنگام جعل تكليف واقعى ؛ يعنى حكم تخيير از جانب شارع بدون لحاظ حالت جهل و شك مكلف به حكم واقعى ، براى او جعل شده است ، مانند : تخيير در خصال كفارات ( اطعام شصت فقير يا شصت روز روزهدارى يا آزاد كردن يك بنده ) .
سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 3 ، ص 457 .