فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى ) — الصفحة ٢٩١
تخصيص كتاب به عرف
اتفاقنظر دارند .
مغنيه ، محمد جواد ، علم اصول الفقه فى ثوبه الجديد ، ص 190 .
علامه حلى ، حسن بن يوسف ، مبادى الوصول الى علم الاصول ، ص 141 .
صاحب معالم ، حسن بن زين الدين ، معالم الدين و ملاذ المجتهدين ، ص 140 .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 160 .
شيرازى ، محمد ، الوصول الى كفاية الاصول ، ج 3 ، ص 197 .
حيدرى ، على نقى ، اصول الاستنباط ، ص 161 .
زحيلى ، وهبه ، الوجيز فى اصول الفقه ، ص 202 .
تخصيص كتاب به خبر واحد
تخصيص كتاب به خبر واحد
تخصيص حكم عام قرآنى به وسيله خبر واحد هرگاه خبر واحدى موجب تخصيص دليل عام قرآنى شود ، تخصيص كتاب به خبر واحد محقق مىشود ؛ براى مثال ، در قرآن كريم آمده است : خَلَقَ لَكُمْ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً ؛ « همه آنچه روى زمين است به نفع شما و براى شما خلق شده است » « 1 » ، يكى از اين منافع ، منفعت « اكل » مىباشد ، حال اگر خبر واحد عادلى وارد شود كه « لحم الأرنب حرام » ، دلالت مىكند بر اينكه گوشت خرگوش از عموم آيه قبل تخصيص خورده است . در اينكه آيا مىتوان عمومات قرآنى را با خبر واحد تخصيص زد يا نه ، اصوليون نظرات گوناگونى ارائه نمودهاند :
1 . جواز تخصيص مطلقا ؛ 2 . عدم جواز تخصيص مطلقا ؛ 3 .
تفصيل ؛ 4 . توقف .
نكته :
اصوليون در جواز تخصيص كتاب به خبر واحد محفوف به قرينه قطعى ، اختلاف ندارند .
نيز ر . ك : نسخ قرآن به خبر واحد .
اصفهانى ، محمد حسين ، الفصول الغروية فى الاصول الفقهية ، ص 213 .
علامه حلى ، حسن بن يوسف ، مبادى الوصول الى علم الاصول ، ص 143 .
موسوى بجنوردى ، محمد ، مقالات اصولى ، ص 17 .
علم الهدى ، على بن حسين ، الذريعة الى اصول الشريعة ، ج 1 ، ص 280 .
زهير المالكى ، محمد ابو النور ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 306 .
محقق حلى ، جعفر بن حسن ، معارج الاصول ، ص 172 .
شيرازى ، محمد ، الوصول الى كفاية الاصول ، ج 3 ، ص 197 .
حيدرى ، على نقى ، اصول الاستنباط ، ص 161 .
نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 1 ، 2 ، ص 561 .
زحيلى ، وهبه ، الوجيز فى اصول الفقه ، ص 198 و 202 .
مغنيه ، محمد جواد ، علم اصول الفقه فى ثوبه الجديد ، ص 190 .
مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص 164 .
فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 8 ، ص 531 .
تخصيص كتاب به سنت
تخصيص كتاب به سنت
خارج كردن برخى مصاديق از حكم عام قرآنى به وسيله حديث هرگاه سنت معصوم عليه السّلام موجب تخصيص عام قرآنى شود ، تخصيص كتاب به سنت محقق مىشود ، مثل تخصيص آيه :
يُوصِيكُمُ اللَّهُ فِي أَوْلادِكُمْ لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ ، « 1 * » به حديث متواتر : « القاتل لا يرث شيئا » .
در جواز تخصيص كتاب به سنت قطعى اختلافى وجود ندارد ، اما نسبت به تخصيص كتاب به سنت ظنى ، اختلاف است .
خويى ، ابو القاسم ، محاضرات فى اصول الفقه ، ج 5 ، ص 309 .
علامه حلى ، حسن بن يوسف ، مبادى الوصول الى علم الاصول ، ص ( 144 - 141 ) .
نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 1 ، ص 561 .
صاحب معالم ، حسن بن زين الدين ، معالم الدين و ملاذ المجتهدين ، ص 140 .
آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 274 .
مجاهد ، محمد بن على ، مفاتيح الاصول ، ص 203 .
زحيلى ، وهبه ، الوجيز فى اصول الفقه ، ص 198 و 202 .
مغنيه ، محمد جواد ، علم اصول الفقه فى ثوبه الجديد ، ص 190 .
شيرازى ، محمد ، الوصول الى كفاية الاصول ، ج 3 ، ص 197 .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 160 .
حيدرى ، على نقى ، اصول الاستنباط ، ص 161 .
محقق حلى ، جعفر بن حسن ، معارج الاصول ، ص 95 و 170 .
تخصيص كتاب به سنت آحاد
تخصيص كتاب به سنت آحاد
ر . ك : تخصيص كتاب به خبر واحد
تخصيص كتاب به سنت متواتر
تخصيص كتاب به سنت متواتر
ر . ك : تخصيص كتاب به خبر متواتر
تخصيص كتاب به عرف
تخصيص كتاب به عرف
خارج كردن برخى مصاديق از حكم عام قرآنى به سبب عرف تخصيص كتاب به عرف ، به معناى اخراج برخى از افراد موضوع عام قرآنى از شمول حكم آن به وسيله عرف مىباشد .
براى مثال ، در مانند آيه : وَ الْوالِداتُ يُرْضِعْنَ أَوْلادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كامِلَيْنِ لِمَنْ أَرادَ أَنْ يُتِمَّ الرَّضاعَةَ ؛ « مادران بايد فرزندانشان را دو سال تمام شير دهند ( اين حكم ) براى كسى ( است ) كه بخواهد شير دادن را كامل كرده و به پايان برساند » ، « 1 - » عموم « الوالدات » ( مادران شيرده ) ، نزد حنفىها و جمهور مالكىها ، به عرف عملى حاكم در ميان زنان داراى حسب قريش ، تخصيص خورده است ، چون مادران اشرافزاده ، نوزادان خود را به دايه مىسپردند .
در اينكه آيا مىتوان كتاب را به عرف ( قولى و عملى ) تخصيص زد يا خير ، اختلاف است .
( 1 ) . بقرة ( 2 ) ، آيه 29 . ( 1 * ) . نساء ( 4 ) ، آيه 11 . ( 1 - ) . بقرة ( 2 ) ، آيه 233 .