فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى ) — الصفحة ٢٨٨
تخصيص به متصل
مقدم است ، اختلافى نيست ، اما در اينكه ملاك اين تقدم چيست ميان اصولىها اختلاف وجود دارد ؛ عدهاى همچون « شهيد صدر » اعتقاد دارند ملاك قرينه بودن و تقدم خاص بر عام ، همان اخص بودن خاص است ، زيرا هر خاصى كه به عام اتصال داشته باشد ، ظهور تصديقى عام را از اساس از بين مىبرد ، و عدهاى اعتقاد دارند ملاك تقدم ، اقوا بودن ظهور خاص نسبت به ظهور عام است . « 1 »
صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 7 ، ص 16 و 185 .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 202 .
اصفهانى ، محمد حسين ، الفصول الغروية فى الاصول الفقهية ، ص 185 .
مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 3 ، ص 502 .
نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 2 ، ص 162 .
مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 3 ، ص 21 .
نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 1 ، 2 ، ص 529 و 514 .
حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 6 ، ص 48 .
خويى ، ابو القاسم ، محاضرات فى اصول الفقه ، ج 5 ، ص 162 .
خويى ، ابو القاسم ، مصباح الاصول ، ج 3 ، ص 250 .
مشكينى ، على ، تحرير المعالم ، ص 109 .
شمس الائمه سرخسى ، محمد بن احمد ، اصول السرخسى ، ج 1 ، ص 476 .
صاحب معالم ، حسن بن زين الدين ، معالم الدين و ملاذ المجتهدين ، ص 110 .
علامه حلى ، حسن بن يوسف ، مبادى الوصول الى علم الاصول ، ص 129 .
مجاهد ، محمد بن على ، مفاتيح الاصول ، ص 25 .
محقق حلى ، جعفر بن حسن ، معارج الاصول ، ص 89 .
فاضل لنكرانى ، محمد ، مباحث اصولى ، ج 6 ، ص 395 .
خضرى ، محمد ، اصول الفقه ، ص 203 .
ميرزاى قمى ، ابو القاسم بن محمد حسن ، قوانين الاصول ، ج 1 ، ص 241 و 308 .
ابو زهره ، محمد ، اصول الفقه ، ص 150 .
زحيلى ، وهبه ، الوجيز فى اصول الفقه ، ص 199 .
سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 4 ، ص 424 .
تخصيص افرادى
تخصيص افرادى
بيرون كردن مصاديق خارجى از شمول حكم عام تخصيص افرادى ، مقابل تخصيص انواعى و به معناى بيرون كردن مصاديق و افراد خاص از تحت عنوان كلى عام است ؛ به بيان ديگر ، بيرون كردن مصاديق و جزئيات خارجى را از شمول عام ، تخصيص افرادى مىنامند ، مانند : « اكرم العلماء الا زيدا » ، كه در اين مثال ، « زيد » مصداق خارجى است كه به وسيله تخصيص ، از تحت عام « العلماء » خارج شده است .
در كتاب « اجود التقريرات » آمده است :
« و لاجل ذلك لا يكون التخصيص في القضايا الخارجية الا افراديا لان مصبّ العموم فيها انما هو نفس الافراد دون العناوين » . « 1 * »
نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 2 ، 1 ، ص 514 .
شيرازى ، محمد ، الاصول ، ج 5 ، ص 18 .
خويى ، ابو القاسم ، محاضرات فى اصول الفقه ، ج 5 ، ص 165 .
فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 12 ، ص 125 .
تخصيص اكثر
تخصيص اكثر
اخراج بيشتر افراد عام از حكم آن تخصيص اكثر ، آن است كه خاص ، سبب بيرون رفتن بيشتر افراد عام از حكم آن گردد ، مانند : « اكرم العلماء » و « لا تكرم العلماء الا زيدا » .
مشهور اصوليون ، تخصيص اكثر را مصداقى از تخصيص مستهجن دانسته و آن را ناپسند و قبيح مىشمارند .
عراقى ، ضياء الدين ، نهاية الافكار ، ج 2 ، جزء 4 ، ص 163 .
تخصيص انواعى
تخصيص انواعى
بيرون كردن مصاديق تحت عنوان كلّى از شمول حكم عام تخصيص انواعى ، كه در مقابل تخصيص افرادى است ، به معناى بيرون كردن عنوان كلى حصهاى از عام از تحت عام مىباشد ؛ به بيان ديگر ، هرگاه مورد تخصيص ، عنوانى كلى داشته باشد ، آن را تخصيص انواعى مىگويند ، مثل : « اكرم العلماء الا الفساق منهم » ، كه در اين مثال ، « فساق » عنوانى كلى است و صنفى از علما را دربر مىگيرد و به واسطه تخصيص ، از تحت عام « العلماء » خارج شده است .
نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 1 ، 2 ، ص 514 .
تخصيص به متصل
تخصيص به متصل
تخصيص عام به وسيله دليل خاص متّصل به دليل عام هرگاه تخصيص عام به وسيله مخصّصى صورت گيرد كه مستقل نيست بلكه از اجزا و ضمايم يا ملحقات جمله عام است ، آن را تخصيص به متصل گويند ، مثل : استثناى متصل در جمله « أشهد أن لا إله الّا اللّه » ، و مثل : شرط ، غايت ، صفت ، بدل بعض و قرينه حاليهاى كه بر اراده خصوص از عام دلالت مىكند .
تخصيص به متصل ، مقابل تخصيص به منفصل است . در تخصيص به منفصل ، مخصّص عرفا جداى از عام و در ضمن كلام مستقل ديگرى مىآيد .
مخصص متصل و منفصل از آن جهت كه سبب تخصيص عام مىشوند فرقى ندارند ، بلكه تفاوت آن دو در اين است كه در تخصيص به متصل ، وجود مخصّص از ابتدا مانع انعقاد ظهور كلام در عموم مىشود ، اما در تخصيص به منفصل ، ظهور
( 1 ) . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 554 . ( 1 * ) . نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 1 ، ص 442 .