فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى ) — الصفحة ٢٦٤
انسداد علم به طريق
مشهور اصوليون ، به بسته بودن باب علم اعتقاد دارند ، اگرچه خود به دو گروه تقسيم مىشوند ؛ گروهى ، هم باب علم و هم باب علمى ( ظن خاص ) را بسته مىدانند ( انسداد حقيقى ) و گروهى ديگر « بيشتر علماى متأخر » باب علم را بسته ، ولى باب علمى را باز مىدانند ( انفتاح حكمى ) .
انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ص 41 .
حايرى ، عبد الكريم ، درر الفوائد ، ص 694 .
نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 3 ، ص 228 .
طباطبايى قمى ، تقى ، آراؤنا فى اصول الفقه ، ج 2 ، ص 63 .
مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص 389 .
خويى ، ابو القاسم ، مصباح الاصول ، ج 2 ، ص 219 و 226 .
مجاهد ، محمد بن على ، مفاتيح الاصول ، ص 473 و 480 .
آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 356 .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 33 .
نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 2 ، ص 127 .
انسداد باب علم و علمى
انسداد باب علم و علمى
ر . ك : انسداد باب علم ؛ انسداد باب علمى .
انسداد باب علمى
انسداد باب علمى
عدم امكان تحصيل ظنّ معتبر در احكام شرعى ، در عصر غيبت انسداد باب علمى ، مقابل انسداد باب علم و به معناى بسته بودن راههاى ظنى معتبر راههاى ظنى خاصى كه دليل قطعى بر حجيت آنها اقامه شده است بر روى مكلفان براى دستيابى به احكام شرعى در عصر غيبت مىباشد .
توضيح :
دليل انسداد از ادلهاى است كه براى حجيت مطلق ظن به آن استدلال شده است و چون يكى از مقدمات آن ، انسداد باب علم و علمى به احكام شرعى نسبت به مكلفان است ، به آن دليل انسداد مىگويند .
مشهور اصوليون ، راه علم به احكام شرعى را نسبت به بيشتر احكام ، بسته ، ولى راه علمى ( همانند خبر ثقه ) را باز مىدانند .
نكته :
مكلف يا بايد علم به حكم شرعى داشته باشد يا از طريق علمى به آن دسترسى پيدا نمايد . طريق علمى ، يعنى راهى كه منسوب به علم است ، زيرا آنچه از اين راه به دست مىآيد ، علم تعبدى است كه ناشى از تمسك به ادله ظنى خاصى است كه دليل قطعى بر حجيت آن اقامه شده است .
نيز ر . ك : انسداد ؛ انسداد باب علم .
انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص 184 و 183 .
فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 4 ، ص ( 390 - 385 ) .
حيدر ، محمد صنقور على ، المعجم الاصولى ، ص 291 .
آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 357 .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 33 .
خمينى ، روح اللّه ، انوار الهداية فى التعليقة على الكفاية ، ج 1 ، ص 334 .
انسداد تعبدى
انسداد تعبدى
پذيرفتن نظريه انسداد به واسطه تقليد از مجتهد انسدادى انسداد تعبدى ، مقابل انسداد وجدانى است و عبارت است از نظريه انسدادى كه به سبب تقليد مكلف از مجتهد انسدادى ، براى وى بهوجود مىآيد .
حايرى ، عبد الكريم ، درر الفوائد ، ج 2 ، 1 ، ص 694 .
انسداد صغير
انسداد صغير
انسداد باب علم و علمى نسبت به بعضى موضوعات انسداد صغير ، مقابل انسداد كبير و به معناى انسداد باب علم و علمى نسبت به بعضى از موضوعات مىباشد ، مانند : پذيرش سخن زنان در امور مربوط به حيض و نفاس و مانند آنها كه علم به آنها براى ديگران مسدود است .
در انسداد كبير ، باب علم و علمى نسبت به بيشتر احكام بسته مىشود و در نتيجه ، ظن مطلق حجت مىگردد . اما در انسداد صغير ، ظن خاص يا اماره مخصوص و يا ظن مطلق از جهتى خاص ( صدور روايت يا ظهور روايت ) حجت مىگردد .
نيز ر . ك : انسداد كبير .
مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص 389 .
خمينى ، روح اللّه ، انوار الهداية فى التعليقة على الكفاية ، ج 1 ، ص ( 318 - 317 ) .
نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 3 ، ص 143 .
عراقى ، ضياء الدين ، نهاية الافكار ، جزء 4 ، ص 96 .
جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 5 ، ص 24 .
خويى ، ابو القاسم ، مصباح الاصول ، ج 2 ، ص 132 .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص ( 33 - 32 ) .
انسداد علم به طريق
انسداد علم به طريق
بسته بودن راه علم به طرق معتبر احكام شرعى انسداد علم به طريق ، مقابل انسداد علم به واقع مىباشد و عبارت است از مسدود شدن راه علم به طرق و اسبابى كه تمسك به آنها ، سبب برائت ذمه مكلف در نزد شارع مىشود ، چه مكلف را بهواقع برساند و چه نرساند ، مانند : انسداد راه علم به امارات معتبر كه در صورت اصابت به واقع ، تكليف را بر مكلف منجز مىنمايد و در صورت عدم اصابت ، موجب معذور بودن وى در نزد مولا مىگردد .
برخى اعتقاد دارند نتيجه مقدمات انسداد ، فقط انسداد علم